{"id":1617,"date":"2024-12-05T07:46:14","date_gmt":"2024-12-05T07:46:14","guid":{"rendered":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=1617"},"modified":"2024-12-05T07:46:14","modified_gmt":"2024-12-05T07:46:14","slug":"ulus-devlet-oyunlarinin-ortadoguyu-getirdigi-durum-gozler-onundedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=1617","title":{"rendered":"Ulus-devlet oyunlar\u0131n\u0131n Ortado\u011fu\u2019yu getirdi\u011fi durum g\u00f6zler \u00f6n\u00fcndedir"},"content":{"rendered":"<article class=\"post article-title-fw\">\n<div class=\"container\">\n<div class=\"post-content\">\n<h2 class=\"entry-title\">Ulus-devlet oyunlar\u0131n\u0131n Ortado\u011fu\u2019yu getirdi\u011fi durum g\u00f6zler \u00f6n\u00fcndedir<\/h2>\n<p class=\"entry-lead\">Ulus-devlet\u00e7ilik mant\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a, hi\u00e7bir proje Ortado\u011fu\u2019yu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin bunal\u0131mlar ve sorunlardan kurtaramaz. \u0130sl\u00e2m cilal\u0131 modernite i\u015fbirlik\u00e7ilerinin ne \u0130slam olarak ne de ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc sistem olma kapasiteleri vard\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<div class=\"container\">\n<div class=\"row\">\n<div class=\"col-sm-8\">\n<article class=\"post pt-0 mt-0 post-neg bg-transparent\">\n<div class=\"post-header post-content\">\n<div class=\" entry-thumbnail\"><img decoding=\"async\" class=\"img-responsive\" src=\"https:\/\/firatnews.com\/uploads\/tr\/articles\/2024\/12\/20241204-ocalan-yesil-gomlek-jpgd67d61-image.jpg\" alt=\"\" \/><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"post-content\">\n<div class=\"entry-meta\">\n<ul class=\"list-inline\">\n<li class=\"writer\"><i class=\"fa fa-user\"><\/i> ANF<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<div class=\"entry-content\">\n<aside id=\"share\" class=\"jssocials\">\n<div class=\"jssocials-shares\">\n<div class=\"jssocials-share jssocials-share-telegram\">B\u00f6lge i\u00e7in kriz ve kaos kavramlar\u0131n\u0131 s\u0131k\u00e7a kullanmaktan \u00e7ekiniyorum. Ya\u015fanan ger\u00e7eklik s\u0131cak sava\u015f ise, o zaman bunu kriz ve kaosa indirgemek yan\u0131lt\u0131c\u0131 olacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sava\u015flar\u0131 ne ilk ve orta\u00e7a\u011flar\u0131n sava\u015flar\u0131na ne de modernitenin iki d\u00fcnya sava\u015f\u0131na kadar ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 sava\u015f bi\u00e7imlerine benzer. \u00d6zellikle Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131\u2018yla birlikte sava\u015flar kitleselle\u015fti. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ise toplumsalla\u015ft\u0131. Modernitenin \u00fc\u00e7 ayakl\u0131 canavar y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde ya\u015fanan sava\u015flar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f ayr\u0131mlar\u0131yla toplum d\u0131\u015f\u0131nda verilmesi d\u00f6neminin sona erdi\u011fini, modernitenin yeni d\u00f6neminin ise i\u00e7 ve d\u0131\u015f sava\u015flar\u0131n toplum i\u00e7inde birle\u015fik olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi anlam\u0131na geldi\u011fini kavramak onun yeni \u00f6z\u00fcn\u00fcn gere\u011fidir. Genelde t\u00fcm Ortado\u011fu toplumunda ya\u015fanan sava\u015f ger\u00e7e\u011fini, \u00f6zelde en a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f haliyle Filistin-\u0130srail, Afganistan-Pakistan ve \u0130ran-Irak sava\u015flar\u0131 ger\u00e7e\u011fini bu kapsamda \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Havsalaya s\u0131\u011fmayacak olaylar ve s\u00fcre\u00e7ler bu kapsamdaki \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerle daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131l\u0131nacakt\u0131r.<\/div>\n<\/div>\n<\/aside>\n<p>ABD-AB hegemonyas\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni Ortado\u011fu sava\u015flar\u0131 nas\u0131l sonu\u00e7lanabilir? Daha da yayg\u0131nla\u015f\u0131p yo\u011funla\u015facaklar m\u0131? Hegemon g\u00fc\u00e7ler b\u00f6lgeyi terk edebilirler mi? Ederlerse veya etmezlerse neleri beklemek gerekir?<strong>\u00a0<\/strong>A\u00e7\u0131k ki bu temel sorulara net ve kesin cevaplar verilemez. Ama farkl\u0131 bir tarihsel a\u015famayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz kesindir.<\/p>\n<p><strong>ULUS DEVLET\u00c7\u0130L\u0130K MANTI\u011eI A\u015eILMADIK\u00c7A<\/strong><\/p>\n<p>ABD\u2019nin g\u00fcndemle\u015ftirmek istedi\u011fi B\u00fcy\u00fck Ortado\u011fu Projesi\u2019nin ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 pek yoktur. Zaten bu proje ulus-devletlere dayal\u0131d\u0131r. Benzer bir\u00e7ok proje Ortado\u011fu\u2019yu daha \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa itmi\u015ftir. Son projenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 durumlar da farkl\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ulus-devlet\u00e7ilik mant\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a, hi\u00e7bir proje Ortado\u011fu\u2019yu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin bunal\u0131mlar ve sorunlardan kurtaramaz, \u00e7at\u0131\u015fmalar ve sava\u015flardan al\u0131koyamaz. Gerek var olan Arap Birli\u011fi gerekse \u0130sl\u00e2m Konferans\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ayn\u0131 ulus-devlet mant\u0131\u011f\u0131yla sakatlanm\u0131\u015f olduklar\u0131 i\u00e7in, hi\u00e7bir sorunda \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici rolleri olmam\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut zihniyet ve yap\u0131lanmalar\u0131n\u0131 a\u015fmad\u0131k\u00e7a \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fanslar\u0131 da olamaz.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca ABD ve yerel hegemon g\u00fc\u00e7 \u0130srail\u2019e kar\u015f\u0131 gerek \u0130ran\u2019\u0131n gerekse T\u00fcrkiye\u2019nin Hizbullah ve El Kaide \u00fczerinden y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri n\u00fcfuz sava\u015flar\u0131, sorunlar\u0131 daha da i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirmekten ba\u015fka bir rol oynayamaz. Pay koparma hesaplar\u0131 da her an ters tepebilir. T\u00fcm bu eski ve yeni ulus-devlet oyunlar\u0131n\u0131n Ortado\u011fu\u2019yu getirdi\u011fi durum g\u00f6zler \u00f6n\u00fcndedir. \u201cSorun \u00e7\u00f6z\u00fcyoruz, s\u0131f\u0131r sorun diplomasisi uyguluyoruz\u201d ad\u0131 alt\u0131nda, daha da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hal alan sorunlar yuma\u011f\u0131 haline getirilmi\u015f Ortado\u011fu\u2019nun bu durumu, b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla sergiledi\u011fimiz gibi yap\u0131sald\u0131r ve bu da ulus-devlet\u00e7ilikten kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131kla belirtti\u011fimiz gibi, demokratik modernitenin demokratik ulus zihniyeti ve demokratik \u00f6zerklik yap\u0131lanmas\u0131 bu kaotik durumdan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n en uygun e\u015fitlik\u00e7i, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve demokratik modelidir, yeni paradigmas\u0131d\u0131r. Herkese, her topluma kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n ve g\u00fcvenli\u011fin yolunu g\u00f6steren bir modeldir.<\/p>\n<p><strong>RAD\u0130KAL YA DA ILIMLI \u0130SLAM\u2019IN S\u0130STEM OLMA KAPAS\u0130TES\u0130 YOKTUR<\/strong><\/p>\n<p>Son iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k sald\u0131r\u0131 (Bu sald\u0131r\u0131y\u0131 Napolyon ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131, Britanya geli\u015ftirdi, ABD s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor) halen devam ediyor. \u00d6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Afganistan\u2019dan Fas\u2019a, Kafkasya\u2019dan Orta Afrika\u2019ya kadar bir\u00e7ok b\u00f6lgede s\u0131cak ve so\u011fuk sava\u015flar halinde devam ediyor. Ya\u015fanan sistemin en zay\u0131f halidir. Daha do\u011frusu, Bat\u0131 modernitesinin en zay\u0131f halkas\u0131 geleneksel Ortado\u011fu\u2019dur. \u00dc\u00e7l\u00fc sacaya\u011f\u0131 son iki y\u00fczy\u0131lda oturtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131, fakat kaosu derinle\u015ftirmekten \u00f6teye rol oynayamad\u0131.<\/p>\n<p>\u0130sl\u00e2m cilal\u0131 modernite i\u015fbirlik\u00e7ileri, ister radikal ister \u0131l\u0131ml\u0131 olanlar olsun, yeni kaotik durumun adeta tuzu biberi oldular. Ne \u0130slam olarak ne de ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc sistem olma kapasiteleri vard\u0131r. B\u00f6lgede anar\u015fiden, kaostan \u00f6te durumlar ya\u015fanmas\u0131na ra\u011fmen, ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n devreye girdi\u011fi pek s\u00f6ylenemez. S\u00f6ylenebilecek olan, kaotik durumun s\u00fcrekli kaynad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Her kaynama yeni ala\u015f\u0131m ve bile\u015fimler olu\u015fturma de\u011ferindedir. Bu kayna\u015fmadan do\u011facak olas\u0131l\u0131klardan biri \u00f6zg\u00fcn bir Do\u011fu-Bat\u0131 sentezi olabilir. Ne Do\u011fu\u2019nun kendi eski uygarl\u0131k t\u00fcrlerinden birini yeniden canland\u0131rmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, ne de Bat\u0131\u2019n\u0131n kendi modernitesini tek tarafl\u0131 enjekte etmesi s\u00f6z konusu olabilir. Olu\u015facak sentezin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bilimsel yap\u0131lar\u0131n ve \u00f6rg\u00fctsel hareketlerin toplumsal sorunlara yan\u0131t olma yetene\u011fi belirleyecektir.<\/p>\n<p>Taraflar\u0131n birbirlerini inkar ederek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapmalar\u0131 en zay\u0131f olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Yeni \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n Bat\u0131 bilimi oryantalizmiyle sa\u011flanamayaca\u011f\u0131 yeterince a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu\u2019nun toplumsal do\u011fas\u0131n\u0131n bilimi ise sadece \u00f6nc\u00fclerini bekliyor. Arzulanan \u00e7\u0131k\u0131\u015f bu bilimin \u00fcretimi, \u00f6rg\u00fctlenmesi, hareketlenmesi ve toplumsalla\u015fmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015febilir.<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Afganistan, Irak, \u0130ran, Suriye-L\u00fcbnan, \u0130srail-Filistin ba\u015fta olmak \u00fczere, di\u011fer Ortado\u011fu \u00fclkelerinde siyasi bunal\u0131mlar\u0131n vard\u0131\u011f\u0131 d\u00fczey yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. B\u00f6lgenin in\u015fa edilmi\u015f irili ufakl\u0131 t\u00fcm devletlerinin, ister millicilik ister dincilik ad\u0131yla olsun, kapitalist modernitenin bayat ajanlar\u0131, fig\u00fcranlar\u0131 rol\u00fcnden \u00f6teye rol oynamad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. K\u0131sa tarihlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, millici ve \u0130sl\u00e2mc\u0131 devletlerin son iki y\u00fczy\u0131l\u0131n emperyalizm imalatlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekilmeyecektir. Hegemonik \u00fcr\u00fcnler olduklar\u0131 i\u00e7in, \u2018ucube yurtta\u015f\u2019 olu\u015fumu \u00fczerinden estirdikleri ter\u00f6r nedeniyle bu devletlerin ger\u00e7ek y\u00fczleri bir t\u00fcrl\u00fc anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ortado\u011fu\u2019daki iktidar ve ulus-devlet g\u00fc\u00e7leri kadar ajan-fig\u00fcran rol\u00fcn\u00fc gizleyen ba\u015fka ikinci bir alan g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunda iktidar ve devlet oyunlar\u0131nda edinilen binlerce y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbenin ve ideolojik hegemonyan\u0131n da \u00e7ok \u00f6nemli pay\u0131 vard\u0131r. \u0130ktidar ve devlet krizlerinin derinli\u011fini Afganistan, Irak ve \u0130srail-Filistin\u2019de g\u00f6zlemleyenler durumu yad\u0131rgayabilirler. Fakat bu ger\u00e7eklik sadece kriz ve kaotik durumun tarihsel temelinin derinli\u011fi kadar uygarl\u0131k \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile ilgili \u00f6nemli bir yan\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermekte, kan\u0131tlamaktad\u0131r. Sadece son iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k ulus-devlet\u00e7ikler \u00e7\u00f6z\u00fclmemekte, be\u015f bin y\u0131ll\u0131k uygarl\u0131k iktidar gelene\u011fi de \u00e7\u00f6kmektedir.<\/p>\n<p>Ortado\u011fu\u2019daki iktidar ve devlet krizleri ancak uygarl\u0131k temelli olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenirse kavranabilir. Kapitalist modernitenin son iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k cilas\u0131 uygarl\u0131k krizini g\u00f6z ard\u0131 ettirmemelidir. Kald\u0131 ki, modernitenin kendisi, Ortado\u011fu\u2019daki uygulamalar\u0131yla kaotik \u00f6zelliklerini b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya sermi\u015ftir. Kapitalizmin bir kriz rejimi oldu\u011funu alandaki uygulamalar\u0131 kadar \u00f6\u011fretici k\u0131lan ba\u015fka bir deneyim yoktur.<\/p>\n<p><strong>HAK\u0130M G\u00dc\u00c7LER\u0130N H\u0130\u00c7B\u0130R \u00c7\u00d6Z\u00dcM\u00dc YOK<\/strong><\/p>\n<p>Bu temel perspektif i\u00e7inde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fcncele ili\u015fkin s\u00f6ylenebilecek ilk husus, genelde toplumsal soruna, \u00f6zelde kriz ve kaostan \u00e7\u0131k\u0131\u015fa ili\u015fkin ne geleneksel ne de modern hakim g\u00fc\u00e7lerin sunabilecekleri bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin oldu\u011fudur. Kendileri sorun ve kriz kayna\u011f\u0131 olan g\u00fc\u00e7ler elbette \u00e7\u00f6z\u00fcm g\u00fcc\u00fc olamazlar. \u0130ster dincilik ister milliyet\u00e7ilik ad\u0131na olsun, geleneksel tarihe s\u0131\u011f\u0131n\u0131larak \u00e7\u00f6z\u00fcm olunam\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu g\u00fc\u00e7lerin tarihi de \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck tarihidir. Hangi eski g\u00f6rkemli uygarl\u0131k yeniden canlanabilir? \u0130slamiyet ve Osmanl\u0131lar diriltilebilse bile, bu dirili\u015f herhalde ABD\u2019nin s\u0131k\u0131 korumas\u0131 alt\u0131nda ve hekimli\u011finde, onun mucizev\u00ee g\u00fcc\u00fc ile sa\u011flanabilecektir ki, bu da ba\u015fka bir \u0130slam ve Osmanl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Modern g\u00fc\u00e7lerin sunabilecekleri \u00e7\u00f6z\u00fcmler de yoktur. Kendileri en sorunlu ve s\u0131k krizli bir sistemin in\u015fac\u0131lar\u0131 iken, nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilecekler? G\u00fcncel finansal kriz k\u00fcresel ve yap\u0131sal boyutuyla \u00e7\u0131k\u0131\u015f bulamazken Ortado\u011fu gibi temelleri y\u00fczy\u0131llar \u00f6tesine uzanan ve modernitenin daha da i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirdi\u011fi sorunlar ve krizlerine hangi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sunabilecektir? Sadece sanal ka\u011f\u0131tlar ve rakamlarla oynayarak mevcut d\u00fcnya \u00fcretiminin on kat\u0131 kadar vurgun y\u00fcr\u00fcten (y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 600 trilyon Dolar) bir sistem, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn de\u011fil cehennemin yolunu a\u00e7abilir ancak.<\/p>\n<p>Merkezi uygarl\u0131\u011f\u0131n ana \u00fclkesi ve b\u00f6lgesinde ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck kaos, ulus-devlet\u00e7ili\u011fin ve iktidar payla\u015f\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n iflas\u0131n\u0131 t\u00fcm y\u00f6nleriyle ve b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koymaktad\u0131r. Bu kaos Filistin-\u0130srail, Irak ve Afganistan ulus-devlet\u00e7iklerinin ve k\u00f6keni en geli\u015fkin hiyerar\u015filere dayal\u0131 olan iktidarc\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm maskelerini d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f, sorunlar\u0131n temel kayna\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil ettiklerini kesinle\u015ftirmi\u015f, s\u0131n\u0131rs\u0131z \u015fiddet, ter\u00f6r, sava\u015flar ve katliamlar\u0131n bu kaynaktan beslendi\u011fini her y\u00f6n\u00fcyle g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Ulus-devlet\u00e7ilik ve iktidar payla\u015f\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bumerang gibi sahiplerini vurmaktan ba\u015fka yetene\u011finin kalmad\u0131\u011f\u0131 yeterince kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019 meselesine gelince, Irak, Afganistan, L\u00fcbnan, Pakistan, T\u00fcrkiye, Yemen, Somali ve M\u0131s\u0131r ba\u015fta olmak \u00fczere belli ba\u015fl\u0131 \u00fclkelerde olup bitenlerin bilan\u00e7osunun \u00e7oktan Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131ndaki bilan\u00e7olar\u0131 bir\u00e7ok y\u00f6nden a\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131 bu sava\u015f\u0131n ger\u00e7ekli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterlidir. Zaten n\u00fckleer silahlar nedeniyle \u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n par\u00e7al\u0131 olaca\u011f\u0131, uzun bir s\u00fcrece yay\u0131laca\u011f\u0131 ve de\u011fi\u015fik teknolojilerle y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r bir husustur. NATO\u2019nun son Lizbon Zirvesi, ABD\u2019nin \u0130ran etraf\u0131ndaki ablukay\u0131 derinle\u015ftirmesi, \u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n seyri hakk\u0131nda gereken bilgiyi vermektedir.<\/p>\n<p>\u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019 bir ger\u00e7ektir ve a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel ortam\u0131d\u0131r. Sadece \u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n yo\u011funluk merkezi olan Irak\u2019ta ya\u015fananlar bile buradaki sava\u015f\u0131n bir \u00fclke ile ilgili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fcnya hegemonik g\u00fc\u00e7lerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili oldu\u011funu gayet iyi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu sava\u015f ancak \u0130ran\u2019\u0131n tamamen etkisizle\u015ftirilmesi, Afganistan ve Irak\u2019\u0131n istikrara kavu\u015fturulmas\u0131, \u00c7in\u2019in ve Latin Amerika\u2019n\u0131n tehdit olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla sonland\u0131r\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla sava\u015f\u0131n daha ortalar\u0131nday\u0131z. Kesin bir \u015fey s\u00f6ylemek sosyal bilimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru olmasa da, sava\u015f en az on y\u0131ll\u0131k (NATO\u2019nun son stratejik planlar\u0131 da on y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcreyi \u00f6ng\u00f6rmektedir) bir s\u00fcre daha devam edebilir. Bazen diplomasi, bazen \u015fiddet yo\u011funla\u015facakt\u0131r. G\u00fcndeme \u015fiddetli ve kontroll\u00fc ekonomik krizlerle m\u00fcdahale edilecektir. Alanlar\u0131n \u00f6nceli\u011fi de\u011fi\u015fecek, ama \u015f\u00f6yle veya b\u00f6yle sava\u015f komple olarak bir\u00e7ok alanda cereyan edecektir. Ancak sava\u015f\u0131n bu temel do\u011fas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirildi\u011finde, bana y\u00f6nelik 1998 operasyonunun neden uluslararas\u0131 \u00e7apta y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve NATO\u2019nun en b\u00fcy\u00fck Gladio operasyonu oldu\u011fu daha iyi anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck sava\u015flarda hep hegemonik g\u00fc\u00e7ler kazanmazlar, halklar da \u00e7ok \u015fey kazanabilirler. Hatta hegemonik g\u00fc\u00e7ler sistemsel kaybedebilir, halklar sistemsel kazanabilirler.<\/p>\n<p><strong>ULUS DEVLET \u00c7\u00d6Z\u00dcMS\u00dcZL\u00dcK VE SAVA\u015e DO\u011eURUR<\/strong><\/p>\n<p>Ulus-devlet\u00e7ilik \u00e7\u0131kmaz\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck felaketlerinden birisi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Afganistan-Pakistan hatt\u0131nda ya\u015fanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ya\u015fanan Ke\u015fmir sorunu da tamamen ulus-devlet\u00e7ilikten kaynaklanmaktad\u0131r. Pakistan-Hindistan, Pakistan-Banglade\u015f sorunlar\u0131 ayn\u0131 milliyet\u00e7i zihinlerin sonucu olarak ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r, halen ya\u015fanmaktad\u0131r. Do\u011fas\u0131 gere\u011fi ulus-devlet \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ve bar\u0131\u015flar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck ve sava\u015f do\u011furur. Bu somut \u00f6rnekler de bu ger\u00e7e\u011fi olduk\u00e7a a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 niteliktedir. Afganistan\u2019a ulus-devlet\u00e7ili\u011fin hem cumhuriyet\u00e7i, hem kralc\u0131 hem de reel sosyalist modelleri uygulanmak istendi. Sonu\u00e7 \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, hi\u00e7bir ilkesi olmayan bir k\u00f6r \u015fiddet ortam\u0131nda, \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f ve kendini s\u00fcrd\u00fcrme yetene\u011fini kaybetmi\u015f bir Afganistan toplumudur.<\/p>\n<p>Demokratik ulus kuram ve kavramlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bu toplumlar\u0131 yeniden toparlay\u0131p daha \u00f6zg\u00fcr ve demokratik bir ya\u015fama kavu\u015fturacak ba\u015fka bir zihniyet ve irade d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Toplumsal sorunlar zihnen \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedik\u00e7e yap\u0131sal olarak da \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015famazlar. Demokratik ulus zihniyeti Orta Asya\u2019dan Hindistan\u2019a kadar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steren k\u00fclt\u00fcrler ve halklar i\u00e7in en uygun b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici \u00e7er\u00e7eveyi olu\u015fturmaktad\u0131r. Kald\u0131 ki, bu mek\u00e2nlardaki k\u00fclt\u00fcrler ve halklar tarih boyunca konfederal t\u00fcrden ortak siyasi \u00e7at\u0131lar, imparatorluklar alt\u0131nda ya\u015fayarak, ideal olmasa da varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini koruyabilmi\u015flerdir.<\/p>\n<p>\u0130ster dincilik ister laik milliyet\u00e7ilik tarz\u0131nda olsun, ulus-devlet\u00e7ilik zihniyeti devam ettik\u00e7e, bu toplumlar\u0131n daha da \u00e7\u00f6z\u00fclmeleri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00c7ok\u00e7a ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 iddia ettikleri \u0130slamiyet\u2019i de bir ter\u00f6r ideolojisi olarak sunarak, bu gelene\u011fi de olduk\u00e7a olumsuzlamaktad\u0131rlar. \u0130ran i\u00e7in oldu\u011fu gibi bu geni\u015f co\u011frafyalar i\u00e7in de \u00f6nce b\u00f6lgesel, onunla i\u00e7 i\u00e7e olacak \u015fekilde demokratik ulusal birlikleri Ortado\u011fu \u00e7ap\u0131nda geli\u015ftirmek gerekir. \u00d6zellikle Pakistan t\u00fcr\u00fc ulus-devletlerin daha \u015fimdiden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn en uygun alternatifi Ortado\u011fu \u00e7ap\u0131nda geli\u015ftirilecek bir Demokratik Ulusal Birlik projesidir.<\/p>\n<p><strong>DEMOKRAT\u0130K ULUS \u00c7\u00d6Z\u00dcM\u00dc VE KONFEDERAL Y\u00d6NET\u0130MLER\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Irak\u2019ta bir ulus-devlet yerine \u00fc\u00e7 veya daha fazla ulus-devletle, Filistin\u2019de \u015fimdiden \u00fc\u00e7e \u00e7\u0131km\u0131\u015f devletle, Afganistan\u2019da a\u015firet say\u0131s\u0131 kadar devlet\u00e7iklerle sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zaten yeterince y\u00fck te\u015fkil eden iktidar ve devlet elitlerine yenilerini eklemek, daha fazla bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcden ba\u015fka sonu\u00e7 vermez. Bu da daha fazla toplumsal sorun ve \u00e7at\u0131\u015fma demektir. K\u00fcrdistan Devrimi demokratik ulus \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc konfederal y\u00f6netimler ve demokratik otoritenin tesis edilmesiyle kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131rsa, bu model Ortado\u011fu\u2019nun binlerce y\u0131ll\u0131k iktidar k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmlerini ve devlet\u00e7ilik hastal\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmede k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yol a\u00e7abilir. Ortado\u011fu halklar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrlerinin \u015fiddetle ihtiyac\u0131n\u0131 duydu\u011fu \u015fey demokratik otoritedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fc\u00e7 denemesine ve devlet erkine dayanan her \u00e7\u00f6z\u00fcm hamlesi, \u015fimdiye kadar denenen t\u00fcm \u00f6rneklerde g\u00f6zlemlendi\u011fi gibi, a\u011f\u0131rla\u015fan sorunlar alt\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi g\u00fc\u00e7 bir toplumsal ya\u015fama yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bat\u0131l\u0131 hegemonya kendini Ortado\u011fu\u2019da kurumla\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermemekle birlikte, en az\u0131ndan minimalist ulus-devletlerle b\u00f6lgeyi sistemine ba\u011flamay\u0131 ba\u015fard\u0131. Gelinen a\u015fama bu y\u00f6ntemin iflas\u0131d\u0131r. K\u00fcrdistan Devrimi\u2019nin demokratik ulus boyutlar\u0131nda \u00fcretece\u011fi, in\u015fa edece\u011fi kurumlar bu gelene\u011fi tersine \u00e7evirebilir. Tarihte payla\u015f\u0131lan ortak k\u00fclt\u00fcrler temelinde Demokratik Uluslar Birli\u011fi\u2019ni geli\u015ftirebilir. Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcrlerinin demokratik \u00f6\u011felerini k\u00fc\u00e7\u00fcmsememek gerekir. Halen g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kabile ve a\u015firet gelenekleriyle din\u00ee ve mezhebi cemaat gelene\u011fi demokratik ulusla\u015fman\u0131n ilke ve kurumlar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilirse demokratikle\u015fmenin g\u00fcc\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. Unutmamak gerekir ki, despotik iktidar ne denli ge\u00e7erliyse, demokrasiye duyulan ihtiya\u00e7 da o denli gereklidir ve ger\u00e7ekle\u015febilir. \u0130ktidar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu her yerde demokrasinin b\u00fcy\u00fck potansiyel g\u00fcc\u00fc de vard\u0131r. Ortado\u011fu\u2019nun mevcut ulus ve iktidar anlay\u0131\u015flar\u0131yla y\u00f6netilemeyece\u011fi fazlas\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00d6Z\u00dcM: DEMOKRAT\u0130K ULUSLAR B\u0130RL\u0130\u011e\u0130<\/strong><\/p>\n<p>Ulusal ve b\u00f6lgesel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde Demokratik Uluslar Birli\u011fi \u00e7at\u0131s\u0131 daha \u015fimdiden ivedilikle kurulmay\u0131 gerektirmektedir. Tek ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir devletin giderek b\u00fcy\u00fcyen sorunlarla ba\u015f edemeyece\u011fi ortadayken, birlikten ka\u00e7mak iddias\u0131zl\u0131k ve \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fckle \u00f6zde\u015ftir. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ulus-devletle\u015fmesi K\u00fcrtler i\u00e7in devrimci bir geli\u015fme olarak nitelenemez. Sadece a\u011f\u0131r b\u00f6lgesel sorunlara \u00e7ok daha a\u011f\u0131r bir sorun eklenmi\u015f olur. Irak\u2019ta denenen K\u00fcrt ulus-devleti ancak demokratik ulusla\u015fmayla ku\u015fat\u0131l\u0131r ve bu s\u00fcrecin uzla\u015fmac\u0131 bir yede\u011fi haline getirilirse, K\u00fcrdistan ve Ortado\u011fu \u00e7ap\u0131nda olumlu rol oynayabilir. Aksi halde \u0130srail-Filistin sorunsal\u0131ndan daha a\u011f\u0131r sorunlara yol a\u00e7mas\u0131 beklenebilir.<\/p>\n<p>Demokratik ulus modelinin dayatt\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm ulus-devletlerin inkar\u0131n\u0131 de\u011fil, onlar\u0131n demokratik anayasal \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131 gerektiriyor. Bat\u0131 Avrupa\u2019da i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f devlet-demokrasi izdivac\u0131 yegane \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli de\u011fildir. Tersine, sorunlar\u0131 \u00e7ok olan ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc erteleyen bir modeldir. Ortado\u011fu\u2019da denenmesi gereken model, devlet-ulusuyla demokratik ulusun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zerkli\u011fini esas alan demokratik anayasal \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Aksi halde ortaya \u00e7\u0131kacak birlik modelleri rolleri bak\u0131m\u0131ndan \u0130sl\u00e2m Konferans\u0131 ve Arap Birli\u011fi (Bunlara T\u00fcrki Devletler Konseyini de eklemek gerekir) gibi olu\u015fumlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mez. \u0130\u00e7te demokratik anayasal sisteme ba\u011fl\u0131 uluslar\u0131n (Buradaki ulus kavram\u0131 ile devlet-ulusuyla demokratik ulusun uzla\u015fmas\u0131ndan do\u011fan \u00fcst ulus veya uluslar ulusu kastedilmektedir) kendi aralar\u0131nda olu\u015fturacaklar\u0131 Demokratik Uluslar Birli\u011fi \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Sadece kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 de\u011fil, i\u015fsizlikten t\u00fcm\u00fcyle kurtulmu\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n kom\u00fcnal ekonomi ve ekolojik end\u00fcstrinin birlikteli\u011fiyle ekonomik \u00fcretkenli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcrel R\u00f6nesans\u2019\u0131 ya\u015famas\u0131 anlam\u0131na da gelecektir.<\/p>\n<p>Hi\u00e7 kimse mevcut bilgi ve teknoloji \u00e7a\u011f\u0131nda b\u00f6lgedeki i\u015fsizli\u011fi, verimsiz ekonomiyi ve umut vermeyen k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131 bir kader olarak g\u00f6remez. B\u00f6yle g\u00f6renler ideolojik k\u00f6rl\u00fck i\u00e7inde olanlar veya sistemin ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131 ya\u015fayanlard\u0131r. Ortado\u011fu ancak Demokratik Uluslar Birli\u011fi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda tarihte \u00e7ok uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f olan evrensel rol\u00fcn\u00fc yeniden oynayabilir. Her zaman s\u00f6yledi\u011fim gibi, K\u00fcrtler t\u0131pk\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n \u015fafak vaktinde oynad\u0131klar\u0131 rol\u00fcn bir benzerini bu sefer demokratik uygarl\u0131k temelinde oynayabilirler. K\u00fcrdistan Devrimi\u2019nin potansiyeli ve K\u00fcrt demokratik ulus \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bunun i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc g\u00fcc\u00fc (entelekt\u00fcel ve fiziki g\u00fc\u00e7) fazlas\u0131yla sunmaktad\u0131r. K\u00fcrdistan Devrimi her zamankinden daha fazla bir Ortado\u011fu Devrimi\u2019dir. K\u00fcrt demokratik ulusla\u015fmas\u0131 da Ortado\u011fu Demokratik Uluslar Birli\u011fi\u2019dir.<\/p>\n<p>O halde K\u00fcrdistan Devrimi\u2019nin evrenselli\u011fe giden yolu Ortado\u011fu Demokratik Uluslar Birli\u011fi\u2019nden ge\u00e7ecektir. Kapitalist modernitenin ulus-devlet birimlerine dayal\u0131 bir\u00e7ok b\u00f6lgesel birlik (Avrupa, Asya, Amerika ve Afrika\u2019daki ulus-devlet birlikleri) ve BM, kurulduklar\u0131ndan beri hi\u00e7bir k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulamam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ulus-devletin b\u00fcnyesel olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck, sorun geli\u015ftirme ve erteletme kapasitesi bu t\u00fcr b\u00f6lgesel birlikler ve BM birimleri i\u00e7in de fazlas\u0131yla ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p><strong>B\u00d6LGESEL DEMOKRAT\u0130K ULUSAL B\u0130RL\u0130KLER<\/strong><\/p>\n<p>Bu ba\u015far\u0131s\u0131z \u00f6rneklerin yerine ulus-devlet birimlerini a\u015fan birimlerle yeni birliklerin olu\u015fturulmas\u0131 ertelenemez bir ihtiya\u00e7t\u0131r. B\u00f6lgesel Demokratik Ulusal Birliklere ihtiya\u00e7 oldu\u011fu gibi, mevcut BM yerine ulus-devletleri a\u015fan demokratik ulusal birimlerden olu\u015fan D\u00fcnya Demokratik Uluslar Birli\u011fi\u2019ne (DUB) de \u015fiddetle ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u0130ster b\u00f6lgesel ister k\u00fcresel d\u00fc\u015f\u00fcnelim, Demokratik Uluslar Birli\u011fi\u2019nin sadece devlet birimlerinin de\u011fil, demokratik sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir birlik olmas\u0131 gerekir. D\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n kayna\u011f\u0131 olan ulus-devletlerle sa\u011flanamaz. Ayn\u0131 zamanda krizlerin kayna\u011f\u0131 olan modernite kurumlar\u0131yla kalk\u0131nma da sa\u011flanamaz. Mevcut \u00f6rnekler bu ger\u00e7e\u011fi fazlas\u0131yla kan\u0131tlamaktad\u0131r. D\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 demokratik uluslardan ge\u00e7ti\u011fi gibi, d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131 ve temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n giderilmesi de kapitalizmin \u00e7\u0131lg\u0131n kar pe\u015findeki finans tekellerinden de\u011fil, herkesin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kom\u00fcnal ve ekolojik ekonomi ve ekolojik sanayile\u015fme birliklerinden ge\u00e7er.<\/p>\n<p>*<strong>\u00d6nder Apo\u2018nun Demokratik Uygarl\u0131k Manifestosu adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ulus-devlet oyunlar\u0131n\u0131n Ortado\u011fu\u2019yu getirdi\u011fi durum g\u00f6zler \u00f6n\u00fcndedir Ulus-devlet\u00e7ilik mant\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a, hi\u00e7bir proje Ortado\u011fu\u2019yu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin bunal\u0131mlar ve sorunlardan kurtaramaz. \u0130sl\u00e2m cilal\u0131 modernite i\u015fbirlik\u00e7ilerinin ne \u0130slam olarak ne de ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc sistem olma kapasiteleri vard\u0131r. ANF B\u00f6lge i\u00e7in kriz ve kaos kavramlar\u0131n\u0131 s\u0131k\u00e7a kullanmaktan \u00e7ekiniyorum. Ya\u015fanan ger\u00e7eklik s\u0131cak sava\u015f ise, o zaman bunu kriz ve kaosa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1512,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-1617","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-demokratik-siyaset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1617","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1617"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1617\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1618,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1617\/revisions\/1618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1617"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1617"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1617"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}