<\/p>\n
<\/p>\n
Kapitalist Modernite ve Ulus-Devletlerin Gen\u00e7li\u011fe dair geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 ve bunlara dayanak te\u015fkil eden ideolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131, kulland\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131 topluma dair olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan ayr\u0131 olarak ele almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kapitalist Modernitenin, bir b\u00fct\u00fcn olarak hedefinde kendi toplumunu olu\u015fturmak bulunmaktad\u0131r. “Pozitivist” bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu i\u00e7inde hedefinde toplum olmakla birlikte, toplumu kendi i\u00e7erisinde; \u00e7ocuk, gen\u00e7, yeti\u015fkin, ya\u015fl\u0131, kad\u0131n-erkek vb. k\u0131s\u0131mlara ay\u0131rarak toplum \u00fczerinde kendi h\u00e2kimiyetini kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hatta toplumu bu \u015fekilde kategorize etmekle de kalmaz. Kategorize etti\u011fi her kesimi de kendi i\u00e7erisinde k\u0131s\u0131mlara ay\u0131rmaktan geri kalmaz. Kapitalist Modernitenin gen\u00e7li\u011fe dair olan yakla\u015f\u0131m\u0131 da bu ger\u00e7eklik i\u00e7erisinde anlam\u0131n\u0131 bulur.<\/p>\n
Kapitalist Modernite paradigmasal bir yakla\u015f\u0131m olmakla birlikte, d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 belirli noktalarda kendini ifadeye kavu\u015fturur. Bu ifadelendirilme bi\u00e7imleri de onun ger\u00e7ekli\u011finin bir d\u0131\u015fa vurumu ya da onu karakterize eden temel \u00f6zellikleridir. \u00d6nder Apo ise; bu ger\u00e7ekli\u011fi: Bilimcilik, Dincilik, Milliyet\u00e7ilik ve Cinsiyet\u00e7ilik olarak ele almaktad\u0131r. Yine Liberalizmi de bunlar aras\u0131nda g\u00f6rmenin gere\u011fi vard\u0131r.<\/p>\n
Onun i\u00e7indir ki, bura da\u00a0 “Kapitalist Modernitenin \u0130deolojik Arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n Gen\u00e7lik \u00dczerindeki Etkileri” ne dair g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya konurken, \u00f6ncelikle 1-) Kapitalist Modernitenin \u0130deolojik Dayanaklar\u0131 ve bu dayanaklar\u0131n toplum \u00fczerinde etkili k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan Kapitalist Modernitenin yaratt\u0131\u011f\u0131 T\u00fcketim “K\u00fclt\u00fcr\u00fc”, \u00a02-)Kapitalizme Kar\u015f\u0131 M\u00fccadele, ard\u0131ndan da 3-) Kapitalist Modertininin, \u00f6zelliklede T\u00fcrkiye’de ve K\u00fcrdistan’da gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik geli\u015ftirdi\u011fi\/uygulamaya koydu\u011fu politikalar\u0131 \u00fczerinde durmak gerekecektir.<\/p>\n
<\/p>\n
Kapitalizm kendi i\u015fleyi\u015fini kurallara, yasalara ba\u011flayarak yap\u0131yor ve bu suretle de kendisine bir de\u011fi\u015fmezlik atfetmektedir. Sadece art\u0131-de\u011fer \u00fczerindeki tekelin sistemle\u015ftirilmesi de\u011fildir, bunu topluma de\u011fi\u015fmez yasalar olarak kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da s\u00f6z konusudur. Mesela de\u011feri, \u00fccret ve k\u00e2r\u0131 kendisine g\u00f6re tan\u0131ml\u0131yor ve kendi sistemini bu tan\u0131mlar \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctleyip bunu da topluma kabul ettiriyor. O sisteme kar\u015f\u0131 olanlar bile o tan\u0131mlar\u0131 kendilerine esas alarak m\u00fccadele eder bir hale getiriliyor. Burada o yasalar, kurallar birer tabu ve dogma haline geliyor.<\/p>\n
Oysa bilim; tan\u0131mak, anlamak, mana vermektir. Ya\u015fam\u0131n d\u00fczenlenmesinde onu etkili hale getirmektir. Di\u011fer t\u00fcrl\u00fcs\u00fc dogmatizm \u00fcretir. Dogmatizm ise dinlere aittir. Kopernik, Kepler, Galileo, Bruno ve daha sonra Newton; d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ortaya koyduklar\u0131nda o zamana kadar bilinmeyenleri bilinir k\u0131lmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015flard\u0131. Bilmek, bir \u015feyi bilinir k\u0131lmak, asl\u0131nda bilindi\u011fi san\u0131lanlar\u0131n, bilinmedi\u011fini anlatmak anlam\u0131na gelmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u015fey bilindi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tan\u0131n\u0131r. Tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde de onun hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015feyin bilinmedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bilim bu anlamda kendi i\u00e7erisinde bir s\u00fcreklili\u011fi, var olan yenilenmeyi \u00f6\u011frendik\u00e7e, yenilerini \u00f6\u011frenmeyi ger\u00e7ekle\u015ftiren bir olgudur. Ama o, belli \u00f6l\u00e7\u00fclere s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p do\u011fru ve hakikat budur denildi\u011fi zaman, o bilim olmaktan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Oysa do\u011fan\u0131n hakikati bu de\u011fildir. \u0130nsan\u0131n evrenin, do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu kabul edildi\u011fi zaman, insanla do\u011fa aras\u0131ndaki dengeyi kuran bir ya\u015fam\u0131n sahibi olunur. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 zaman da do\u011fa \u00fczerindeki her t\u00fcrl\u00fc s\u00f6m\u00fcr\u00fc, ya\u011fma, talan me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi, bir y\u00f6ntem haline geldi\u011finde de o y\u00f6ntem sadece do\u011fayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz, insanla insan aras\u0131ndaki ili\u015fkide de kendisini somutla\u015ft\u0131r\u0131r. Darwin’in do\u011fal seleksiyon g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, do\u011fada zay\u0131f olan\u0131n yok olaca\u011f\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131n kalaca\u011f\u0131 \u015feklinde kendisini ifadeye kavu\u015fturur. Son tahlilde \u0130ttihat Terakki D\u00f6neminin Osmanl\u0131s\u0131nda, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde Almanya’da ve sonras\u0131nda daha bir\u00e7ok devlette \u00fcst\u00fcn \u0131rk teorisinin kendisini ifade etti\u011fi fa\u015fizme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve y\u00f6ntem sadece uyguland\u0131\u011f\u0131 alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz. Do\u011fada uygulan\u0131yorsa topluma da uygulan\u0131r. M\u00fchendislik tan\u0131m\u0131 da buradan gelir. Herhangi bir i\u015fin yap\u0131m\u0131nda uzmanl\u0131\u011f\u0131, bilmeyi, ona g\u00f6re bir plan ve proje geli\u015ftirmeyi ifade eder ve bu y\u00f6ntemi birebir topluma uygulad\u0131\u011f\u0131n zaman kar\u015f\u0131na kendi ger\u00e7e\u011finden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan bir toplum ortaya \u00e7\u0131kar. \u015eekillendirilen, y\u00f6nlendirilen bir toplum ger\u00e7ekli\u011fidir bu.<\/p>\n
Bilim y\u00f6nteminin, sadece e\u015fya \u00fczeri uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylersek yan\u0131l\u0131r\u0131z. Nas\u0131l do\u011fa bir kadavra \u015fekline \u00e7evriliyorsa, toplum da bir e\u015fya, bir kadavra haline getirilmesi s\u00f6z konusudur. Bu, toplumun bir hakikati de\u011fildir. Nas\u0131l do\u011fa \u00fczerindeki s\u00f6m\u00fcr\u00fc onun bir hakikati de\u011filse, toplumun bi\u00e7imlendirilmesi de onun kendi hakikati de\u011fildir. Toplumun kendi hakikatinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da\u00a0 yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda ise son derece sistemli bir politika devreye konularak, oradan bir sonuca ula\u015f\u0131lmak istenir. Buna toplum m\u00fchendisli\u011fi demekte m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Toplum M\u00fchendisli\u011fi kapsam\u0131nda ise, nas\u0131l laboratuvarlarda canl\u0131 organizmalar kendi i\u00e7erisinde birbirlerinden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yorsa, toplumda ayn\u0131 \u015fekilde bir par\u00e7alanmaya tabii tutulmaktad\u0131r. Toplumun m\u00fchendisli\u011finin gen\u00e7li\u011fe yakla\u015f\u0131m\u0131 da bu kapsam i\u00e7erisindedir. Buna g\u00f6re de, gen\u00e7lik toplumun “en dinamik \u00f6\u011fesi” olarak kabul edilir. Buradan \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7 ise. Gen\u00e7lik kiminle ise, gelecekte onundur? belirlemesi olur. Kapitalist modernitenin gen\u00e7li\u011fe yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 da bu saptama belirler. Gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik olarak politikalar geli\u015ftirilirken yine bu belirlemeye g\u00f6re hareket edilir. Bu \u00e7er\u00e7eve de gen\u00e7li\u011fin daha \u00e7ocukluktan itibaren cinsiyet ayr\u0131m\u0131na tabii tutularak, kapitalist modernitenin d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131plar\u0131na g\u00f6re e\u011fitilerek, gelece\u011fe haz\u0131rlanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ona g\u00f6re de; al\u0131\u015fkanl\u0131k, ya\u015fam bi\u00e7imi , gelecek tasar\u0131m\u0131 ve bilin\u00e7 edinimi\u00a0 i\u00e7erisine girmesi sa\u011flan\u0131r\/hedeflenir.<\/p>\n
B\u00f6ylece kapitalist modernite gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik uygulamaya koydu\u011fu bu politika ile kendi gelece\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015f olurken, toplumu da gelece\u011finden uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olur. Bunu da tamam\u0131yla toplum m\u00fchendisli\u011fine ve bilimcili\u011fe dayal\u0131 olarak geli\u015ftirir. “\u00dc\u00e7 S” olarak kabul edilen; “Sanat”, “Spor” ve “Seks” da, bu temelde; gen\u00e7li\u011fin dinamizmini, aktivitesini, enerjisini kendi i\u00e7erisine ak\u0131tt\u0131\u011f\u0131, toplum i\u00e7erisindeki as\u0131l rol\u00fcn\u00fc oynamaktan al\u0131koyan, tamamen gen\u00e7likle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen politikalar haline getirilirmi\u015f olur.<\/p>\n
Kapitalist Modernitenin paradigmas\u0131na temel te\u015fkil edecek olan teorilerin geli\u015ftirilmeye ba\u015flan\u0131lmas\u0131 da at\u0131lm\u0131\u015f olan bu ad\u0131mlar\u0131 tamamlayan, ba\u015fka bir ad\u0131m olmu\u015ftur. Denilebilir ki, Kapitalist Modernite Paradigmas\u0131n\u0131n ana unsurlar\u0131ndan olan “Milliyet\u00e7ilik” ve “Bilimcilik” bu d\u00f6nemde geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan teorilerin do\u011frudan etkisini ta\u015f\u0131rken, “Dincilik?” ve “Cinsiyet\u00e7ilik”de temel bir yakla\u015f\u0131m ve ele al\u0131\u015f olarak daha da derinle\u015ftirilerek, g\u00fc\u00e7lendirilme olanaklar\u0131na kavu\u015fturulmu\u015ftur. Yine ayn\u0131 \u015fekilde “Ulus Devlet” lerin tohumlar\u0131 da bu d\u00f6nemde at\u0131lmaya ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Asl\u0131nda t\u00fcm bunlar\u0131 (Milliyet\u00e7ilik, Dincilik, Bilimcilik, Cinsiyet\u00e7ilik ve Ulus Devlet’i) Kapitalist Modernitenin bir d\u00f6nemi ile s\u0131n\u0131rland\u0131rarak ele almak ve ona g\u00f6re bir tan\u0131m ve anlat\u0131mda bulunmak do\u011fru de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n Kapitalist Modernite i\u00e7erisinde ya\u015fanm\u0131\u015f ve ya\u015fanmakta olan d\u00f6nemi ile ili\u015fki ve ba\u011f\u0131 oldu\u011fu kadar, \u00f6nceki d\u00f6nemlerde olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde bir s\u00fcreklili\u011fi de s\u00f6z konusudur. O nedenle bunlar\u0131 bir d\u00f6nemle s\u0131n\u0131rland\u0131ran de\u011fil de ona g\u00f6re anlam geni\u015fli\u011fi ve bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde ele almak gerekmektedir.<\/p>\n
Milliyet\u00e7ilik, dincilik, bilimcilik ve cinsiyet\u00e7ilik birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131rlar. Birbirlerini besleyip tamamlamaktad\u0131rlar. Dincili\u011fin tarihi daha eskilere dayan\u0131r. \u00d6nce bir tanr\u0131, kutsallar yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Rahipler de bunlar ile halk aras\u0131ndaki arac\u0131lar haline getirilmi\u015flerdir. Ve bunlarda dini h\u00fck\u00fcmlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek halk \u00fczerindeki tahakk\u00fcme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dincili\u011fin temel dayanaklar\u0131 da buna g\u00f6re olu\u015fmu\u015ftur. Bilimcilik, kendi h\u00fckm\u00fcn\u00fc tanr\u0131salla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve bir do\u011fma halini alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nderli\u011fin dedi\u011fi gibi kapitalizmde\u00a0 para kavram\u0131na y\u00fckledi\u011fi anlamla “parallah” olarak kendi tanr\u0131s\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eovenizm “vatan”, “millet” vb. kavramlar da \u00f6yledir. Tabii bunlar ger\u00e7ekle\u015ftirilirken de, en \u00e7ok tanr\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131lan da erkek olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bilim cinsiyet\u00e7idir. Her y\u00f6nden erke\u011fi b\u00fcy\u00fck g\u00f6stermek ve egemen k\u0131lmay\u0131 ama\u00e7lar. Kapitalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim “k\u00fclt\u00fcr\u00fc”, modern put\u00e7uluk olarak yorumlanabilir. Milliyet\u00e7ilik de bu put\u00e7ulu\u011fa ulusal y\u00f6nler y\u00fcklenmi\u015f halidir. Bu \u015fekilde insanlar\u0131n t\u00fcm alg\u0131lar\u0131n\u0131 maddiyat s\u0131n\u0131r\u0131na indirgenmi\u015f olur. Milliyet\u00e7i, fa\u015fist insanlar\u0131n maneviyatlar\u0131 \u00e7ok zay\u0131ft\u0131r. Asl\u0131nda her ne kadar “vatan sevgisinden” dem vursalar dahi maneviyat gerektiren bu duygular\u0131 \u00f6zde ya\u015famazlar. Cinsiyet\u00e7ili\u011fi en derin ya\u015fayanlar da milliyet\u00e7ilerdir. \u00d6nderlik “milliyet\u00e7ilik bir t\u00fcr cinsiyet\u00e7iliktir”<\/strong> der. Yine bencilli\u011fi en \u00e7ok g\u00fc\u00e7lendiren de milliyet\u00e7ilik duygusudur. \u0130\u00e7inde bir anlam ve maneviyat yoktur. Bireye dayan\u0131r. Bunun \u00fczerinden iktidar kurulur. Ulus-devlet s\u00fcrecinde iktidar saraydan \u00e7\u0131k\u0131p, t\u00fcm toplumun h\u00fccrelerine ve zihniyetine var\u0131ncaya kadar yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n Pozitivizmdeki \u00f6zne-nesne ayr\u0131m\u0131, kendini \u00fcst\u00fcn, di\u011ferini altta g\u00f6rme hali milliyet\u00e7ili\u011fin esas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Cinsiyet\u00e7ilikle milliyet\u00e7ilik ili\u015fkisi de burada ba\u015flar. Orada ulusu, milleti temsil eden ki\u015filer erkektir. Onun d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 bir toplumsal yap\u0131 veya katmana yer verilmez. Tek bir ideolojidir, tek bir dildir, tek bir dindir, tek bir siyasi g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr ve tek bir cinstir de. Milliyet\u00e7ilik ad\u0131na bir \u015fey s\u00f6ylenirken; y\u00fcceltilen bir toprak par\u00e7as\u0131, ulusal de\u011ferler ve bunun yan\u0131nda al\u00e7alt\u0131lan da kad\u0131n olmaktad\u0131r. Dincilikle ba\u011f\u0131 da bu say\u0131lan \u00f6zelliklerle e\u015fit d\u00fczeydedir.<\/p>\n Ulus-devlet i\u00e7in “kapitalizmin tanr\u0131s\u0131” oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde bir belirlemede bulunulmaktad\u0131r. Yap\u0131lan bu belirlemeye g\u00f6re de, o tanr\u0131y\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131racak, o tanr\u0131y\u0131 savunacak olan da dine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Kapitalizmde de dinlerin yerini ideolojiler ald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re burada kapitalizmin dini milliyet\u00e7ilik olmaktad\u0131r. Milliyet\u00e7ilik burada o tanr\u0131n\u0131n savunulup kutsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ona ait olanlar\u0131n y\u00fcceltilmesinin temel arac\u0131 olmay\u0131 ifade etmektedir. Bir ba\u015fka ifadeyle de kapitalistin, kendini devlet olarak iktidarla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n ideolojisi olmaktad\u0131r. Buna dayanarak ta iktidar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu co\u011frafyada kendi s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirmesinin, o pazarlarda hakimiyetinin en temel arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n Milliyet\u00e7ili\u011fin oldu\u011fu her yerde s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6kle\u015fti\u011fine tan\u0131k olunur. Bayrak, toprak, vatan ve s\u0131n\u0131r olgular\u0131na burada \u00e7ok vurgu yap\u0131l\u0131r ve bu \u015fekilde millet uyutulur. Ulus-devlet tanr\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir yerde, milliyet\u00e7ili\u011fin de din halini almas\u0131 bir ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k olarak ya\u015fan\u0131r. Bug\u00fcn \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve Demokrasi M\u00fccadelemize kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00f6zel kirli sava\u015f\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcmanlarda bunlar \u00fczerine kurulmu\u015ftur. “T\u00fcrk-\u0130slam Sentezi” ad\u0131n\u0131 verdikleri d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131lar\u0131 bu temel \u00fczerine kuruludur. “Tek Vatan”, “Tek Bayrak”, “Tek Devlet”, “Tek Millet” s\u00f6ylemleri de b\u00f6yle bir ger\u00e7ekli\u011fi ifade etmektedir.<\/p>\n Milliyet\u00e7ili\u011fin \u00f6z\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn zay\u0131f\u0131 yenmesi varsa, insan\u0131n insandan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc alg\u0131s\u0131 da bunun bir sonucu olarak ya\u015fan\u0131r. Kim kendisini daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak var ederse, di\u011ferini s\u00f6m\u00fcrmeye “hak kazan\u0131r.” Nas\u0131l ki Nazi Almanya’s\u0131 “saf bir \u0131rk” safsatas\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kararak, di\u011fer toplumlar \u00fczerindeki her t\u00fcrl\u00fc s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc kendisine me\u015fru g\u00f6rd\u00fcyse, \u00f6yle bir tablo ortaya \u00e7\u0131kar. R.T. Erdo\u011fan’da bu y\u00f6nteme ba\u015fvuruyor. Sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in millete y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 alg\u0131s\u0131n\u0131 canl\u0131 tutuyor. \u0130ktidar\u0131na y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131y\u0131, millete yap\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6steriyor.<\/p>\n Dinsiz, milliyet\u00e7ilik olmaz. Milliyet\u00e7i sembollerin, de\u011ferlerin kutsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 din arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131l\u0131r. T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi de b\u00f6yledir. \u0130slam’\u0131n istismar\u0131 \u00fczerine y\u00fckselir. Orada dini ve ulusal de\u011ferler ayn\u0131 oranda y\u00fcceltilir. Osmanl\u0131n\u0131n, Balkanlar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmesinde orada ya\u015fayan topluklar\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi, M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rma ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecileri de s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdikleri \u00fclkelerin insanlar\u0131n\u0131 H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rarak bunu ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Kapitalist Modernitede ko\u015fullar\u0131nda ise bu ger\u00e7eklik en \u00fcst d\u00fczeyde ya\u015fan\u0131r bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kapitalist Modernite elde etti\u011fi bu ba\u015far\u0131y\u0131 ise, topluma ve \u00f6zelde de gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik geli\u015ftirdi\u011fi politikalar ile elde etmi\u015ftir. Burada da nas\u0131l bilimcili\u011fe dayal\u0131 olarak toplumun \u015fekillendirilmesinde gen\u00e7lik \u00f6ncelikli hedefler aras\u0131nda yerini alm\u0131\u015fsa, milliyet\u00e7ilik, dincilik ve cinsiyet\u00e7ili\u011fin geli\u015fmesinde, ulus devletinde t\u00fcm bunlara dayand\u0131rarak kendini var etmesinde gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik olarak geli\u015ftirilen politikalarda ayn\u0131 d\u00fczeyde bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Tamam\u0131yla gen\u00e7li\u011fin dinamizminden, g\u00fcc\u00fcnden ve enerjisinden yararlanm\u0131\u015flard\u0131r. Sava\u015flarda milliyet\u00e7i, dinci s\u00f6ylemlerle, i\u00e7i bo\u015f erkeklik duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile \u015fi\u015firilen, sahte vaatlerle, umutlarla aldat\u0131lan\/kand\u0131r\u0131lan gen\u00e7ler meydanlara s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve bunlar\u0131n \u00f6l\u00fcleri \u00fczerinden “zaferler” elde edilmi\u015ftir. Yine kapitalist modernite kendi sistemini bunlara dayand\u0131rarak kurmu\u015ftur. Ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00f6m\u00fcrgeci TC devleti gerek T\u00fcrkiye toplumunu kendi toplumu haline getirmek gerekse de K\u00fcrdistan ki, \u00f6zel-kirli sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken bunlara dayanarak zihniyet d\u00fcnyas\u0131n\u0131 olu\u015fturan o fa\u015fist politikalar\u0131n\u0131 pratikle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta ve burada da temel bir g\u00fc\u00e7 olarak gen\u00e7li\u011fi kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Tabii buraya kadar anlat\u0131lanlardan ulusa, din, birer cinsel kimlik olarak kad\u0131na-erke\u011fe ve bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak da bilime kar\u015f\u0131 oldu\u011fumuz anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Burada as\u0131l olarak kar\u015f\u0131 olunan insana ve topluma ait olanlar\u0131n, s\u0131n\u0131fl\u0131 devlet\u00e7i uygarl\u0131\u011f\u0131n en u\u00e7 noktada temsilini buldu\u011fu kapitalist modernite taraf\u0131ndan gasp edilmesi, kendine mal edilmesi, \u00f6z\u00fcn\u00fcn bo\u015falt\u0131larak bunlara farkl\u0131 anlam vermesi olmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Bilimcilik, Dincilik, Milliyet\u00e7ilik, Cinsiyet\u00e7ilik gibi, liberalizm de kapitalizmin toplumun bi\u00e7imlendirilmesinde en \u00f6nemli etkenlerden biri olma gibi bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Hatta denilebilir ki, toplumun ideolojik ve siyasal hedeflerinin belirlenmesinde \u00f6nemli bir rol oynar.<\/p>\n Ancak burada liberalizm derken, kastedilen bu kelimenin k\u00f6k olarak ifade etti\u011fi anlam de\u011fildir. Daha sonra bu kelimeye kapitalist modernitenin d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131plar\u0131na g\u00f6re y\u00fcklenen anlamd\u0131r.<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi, liberalizm kelime olarak Latince \u00f6zg\u00fcr anlam\u0131na gelen\u00a0 “liber” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcretilmi\u015ftir. \u0130deolojik ve siyasal olarak da bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler bi\u00e7iminde bir anlam y\u00fcklenilmektedir. Her ne kadar Liberalizm i\u00e7in t\u00fcretildi\u011fi kelime k\u00f6k\u00fcnden kaynakl\u0131 olarak bu \u015fekilde tan\u0131mlamalarda bulunuluyor olsa da, tarihsel ve toplumsal olarak ifade etti\u011fi anlam de\u011fi\u015fmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Liberalizm daha \u00e7ok bu de\u011fi\u015fen anlam\u0131na g\u00f6re kullan\u0131lmaktad\u0131r. Burada kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Liberalizmin Kapitalist Modernitenin uluslararas\u0131la\u015fmaya ba\u015flamas\u0131yla birlikte sermayenin-\u00f6zelliklede \u0130ngiltere’nin- \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 savunan bir kelime ve daha sonra da, bireyi toplumsall\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131rarak kapitalist sisteme ba\u011flaman\u0131n en temel kavramlar\u0131ndan biri olarak kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Siyasi liberalizme varan d\u00fc\u015f\u00fcnceler de bu kavramsal \u00e7er\u00e7evenin i\u00e7erisinde yerini alm\u0131\u015flard\u0131r. Adam Smith’in, o s\u00fcre\u00e7te tekelleri, g\u00fcmr\u00fckleri ve devletin koydu\u011fu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 ele\u015ftirmesi, “piyasan\u0131n en etkili hakem olaca\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6ylemesi, David Ricardo’nun “kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck kuram\u0131” ile daha ucuza mal olan bir \u00fcretimle di\u011feri aras\u0131nda ili\u015fkiyi ele alarak, oradan da\u00a0 serbest ticareti destekleyen g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koymas\u0131yla John Stuart Mill’in ahlak alan\u0131nda yararc\u0131l\u0131\u011f\u0131 savunan g\u00f6r\u00fc\u015fleri b\u00f6yle bir sonucun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00d6nder Apo, “Kapitalizmin esas en b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fc ideolojisi olan liberalizmdir” <\/em><\/strong>demektedir. Kapitalizm bu \u015fekilde; kendisini liberalizmle topluma kabul ettirmektedir.<\/p>\n Bunu ger\u00e7ekle\u015ftirirken de bireyi ve toplumu birbirinden koparmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumdan kopar\u0131lm\u0131\u015f olan bireyin daha rahat k\u00f6lele\u015ftirilece\u011fine inanmaktad\u0131r. Daha \u00f6nceki k\u00f6leci uygarl\u0131k d\u00f6nemlerinde de toplumun k\u00f6lele\u015ftirilmesi s\u00f6z konusu olmaktayd\u0131. Ama bu sefer toplumun k\u00f6lele\u015ftirilmesi y\u0131\u011f\u0131nlar halinde de\u011fil de, toplumsall\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan “bireyin” s\u00fcr\u00fcle\u015ftirilmesine dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada da Liberalizmin, toplumun de\u011ferleri dahil her \u015feyin \u00f6z\u00fcn\u00fc bo\u015faltmas\u0131n\u0131n ve kendine g\u00f6re anlam y\u00fcklemesinin, \u00e7arp\u0131tmas\u0131n\u0131n rol\u00fc b\u00fcy\u00fck olmu\u015ftur.<\/p>\n Liberalizm i\u00e7in, siyasetin ekonomi \u00fczerindeki belirleyicili\u011fine kar\u015f\u0131tl\u0131k gibi bir yorumda da bulunulmaktad\u0131r. Ancak bu onun devlete kar\u015f\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na da gelmemektedir. Onun \u00f6zg\u00fcrl\u00fck istemi; ticaret ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Sadece devletin ekonomi ve ticaret \u00fczerindeki frenleyici olmas\u0131na; vergi, g\u00fcmr\u00fck, s\u0131n\u0131r sorunlar\u0131n\u0131n dayat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131r ve \u00f6n\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 istemektedir. “B\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler” ifadesi de, bunu anlatmaktad\u0131r.<\/p>\n Liberalizmin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck istemi kendisi i\u00e7in s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r. Ancak bu ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 anlama gelmemektedir.\u00a0\u00a0 Tekellerin olu\u015fmas\u0131na, devletler ve iktidarlar \u00fczerinde kesin bir hakimiyetin kurulmas\u0131na kadar “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck” demektedirler. Her \u015feyi kendi kontrol\u00fc alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131nda da ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. Kendisi d\u0131\u015f\u0131nda olana ya\u015fam hakk\u0131 tan\u0131mamaktad\u0131r. Kendine kar\u015f\u0131 geli\u015fen toplumsal m\u00fccadeleleri bast\u0131rmak i\u00e7in kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7mi\u015ftir. Yo\u011fun bask\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n devreye konulmas\u0131 ile birlikte, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn toplum taraf\u0131ndan daha kabul edilebilir bir hale gelmesi i\u00e7in i\u00e7erisine girilen \u00e7abalarda bunlardan biri olmu\u015ftur.<\/p>\n \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelesini i\u00e7erisinden sapt\u0131ran, s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesine so\u011fuk bakan i\u015f\u00e7i aristokrasisi ve sosyal \u015fovenizmi, yine “sosyal devlet” vb. tan\u0131mlamalar\u0131 da b\u00f6yle bir ger\u00e7eklik i\u00e7erisinde ele almak gerekmektedir. Bunlar\u0131n hepsi de devlete ve iktidara kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi yumu\u015fatma aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ifade etmektedirler. Liberalizm b\u00f6ylesine bir siyasal tekel ger\u00e7ekli\u011fidir. Ama buna ra\u011fmen liberalizm denildi\u011fi zaman, haf\u0131zalarda “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck”, “rahatl\u0131k” vs. gibi \u00e7ok farkl\u0131 imgeler yarat\u0131lmaya, alg\u0131lar olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilmektedir. Oysa liberalizmin amac\u0131; toplumun, iktidara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele verenlerin m\u00fccadelesinin \u015fiddetini t\u00f6rp\u00fclemek ve ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fi oranda onlar\u0131 sisteme d\u00e2hil etmekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Amac\u0131 toplumu devlet i\u00e7erisine hapsederek, onun d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemek ve sorunlar\u0131na bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde kalarak “\u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131” i\u00e7erisine girmesini sa\u011flamakt\u0131r. Toplumdan \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6yleminin \u00f6z\u00fcn\u00fc bo\u015faltmas\u0131n\u0131n nedenini de b\u00f6yle bir ger\u00e7eklik olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00d6nder Apo’nun belirti\u011fi gibi “devletsiz liberalizm, sahipsiz bir bah\u00e7e gibidir.” O nedenledir ki, liberalizmi biraz daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede, ideolojik ve siyasal y\u00f6nleriyle de ele almak gerekmektedir. Dikkat edilirse liberalizm sadece devleti ticaret tekellerini, sermayenin devleti haline getirmekle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kendisine kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7erisinde olan ve ona kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden g\u00fc\u00e7leri de yumu\u015fatarak, siyasal ve ideolojik duru\u015flar\u0131n\u0131 gev\u015feterek sistem i\u00e7ile\u015ftirmektedir ve bu y\u00f6nelimini de bireyine varana kadar t\u00fcm topluma hakim k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, bireyler kendi hayal d\u00fcnyas\u0131nda bile s\u0131n\u0131rs\u0131z olamamaktad\u0131r. Liberalizm sistem kar\u015f\u0131t\u0131 her fikri, duyguyu, hayali kendine ba\u011flama, kendiyle sonland\u0131rmak ister. Bu nedenle sistem kar\u015f\u0131t\u0131 pek \u00e7ok insan, \u00e7evre, gurup vb. kapitalizme kar\u015f\u0131t oldu\u011funu san\u0131rken, liberalizm bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7oktan sistem i\u00e7in nefes borular\u0131 haline getirebilmektedir.<\/p>\n \u00d6nderlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn \u00e7ocukluktan ba\u015flayan bir istem ve aray\u0131\u015f oldu\u011funu belirtir. Bu istem ve aray\u0131\u015f, biraz b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce liberalizmin a\u011f\u0131na tak\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kat\u0131, liberalizm kimsenin \u00f6n\u00fcne g\u00f6r\u00fcnen bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma koymaz. Sahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirir. \u00d6yle ki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck giyme, yeme, gezme vb. ye kadar indirgenir. Bunlar\u0131 diledi\u011fi gibi yerine getiren bireylerde “\u00f6zg\u00fcrlermi\u015f” gibi bir his yarat\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck bu kadar anlam\u0131ndan \u00e7arp\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in liberalizmin hakim oldu\u011fu yerlerde art\u0131k “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck, toplumsal ahlak\u0131n ihlal edildi\u011fi kadar\u0131yla” \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr ve bir \u00f6zenti k\u00fclt\u00fcr\u00fc haline getirilir. Bireyi toplumdan, bu bireyleri de birbirilerinden kopar\u0131r. B\u00f6ylece insan\u0131 kendini var eden toplumsall\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi her y\u00f6n\u00fcyle s\u00f6m\u00fcr\u00fcye, egemenli\u011fe, itaatkarl\u0131\u011fa haz\u0131r hale getirir. B\u00f6ylece “birey” haline geldi\u011fini sanan insan, toplumsal bir varl\u0131k olmadan \u00f6nceki a\u015famaya do\u011fru gidi\u015f i\u00e7erine girmi\u015f olur. Ancak bu ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gidi\u015f insan\u0131n toplum olmadan \u00f6nceki halinden \u00f6te daha tan\u0131nmaz bir hale gelmesini, do\u011fadan kopmas\u0131n\u0131 ve bir sapman\u0131n insandaki somutla\u015fmas\u0131n\u0131 ifade eder.<\/p>\n \u00d6nderli\u011fin ifade etti\u011fi; “\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, \u00e7ocukluktan ba\u015flayan bir sistem aray\u0131\u015f\u0131 olma” ger\u00e7ekli\u011finin akamete u\u011framas\u0131 ya da liberalizmin a\u011f\u0131na tak\u0131lmas\u0131 ise, insan\u0131n gen\u00e7lik d\u00f6nemine tekab\u00fcl eder. Kapitalist modernite insana\/topluma kar\u015f\u0131 gen\u00e7lik d\u00f6neminde sald\u0131r\u0131ya\/harekete ge\u00e7er.\u00a0 Ama bu t\u00fcm gen\u00e7lerin liberalizmin a\u011f\u0131na tak\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ancak liberalizmin hedefinde de as\u0131l olarak gen\u00e7li\u011fin bulundu\u011funun da bilinmesi gerekmektedir. Onun i\u00e7indir ki, kapitalist modernitenin gen\u00e7li\u011fe y\u00f6nelik politikalar\u0131 “\u00fc\u00e7 S” ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz. Gen\u00e7li\u011fi, liberalizmin sahte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin etkisi alt\u0131na almak ve onu toplum i\u00e7erisinde var eden de\u011ferlerinden koparmak ister. Bunun i\u00e7in toplum ret eden, bencilli\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131karak, gen\u00e7li\u011fi felsefeden, ideolojiden, siyasetten uzakla\u015ft\u0131ran, sanal alem i\u00e7erisinde sadece kendisi olarak ya\u015fayan ve tat alan bir ya\u015fam aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisine \u00e7eken, “post modern”, “pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr” vb. aray\u0131\u015flar i\u00e7eren d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imleri ve ya\u015fam aray\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7erisine de \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kapitalist Modernite ve Ulus-Devletlerin Gen\u00e7li\u011fe dair geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 ve bunlara dayanak te\u015fkil eden ideolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131, kulland\u0131\u011f\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131 topluma dair olan yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan ayr\u0131 olarak ele almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kapitalist Modernitenin, bir b\u00fct\u00fcn olarak hedefinde kendi toplumunu olu\u015fturmak bulunmaktad\u0131r. “Pozitivist” bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip oldu\u011fu i\u00e7inde hedefinde toplum olmakla birlikte, toplumu kendi i\u00e7erisinde; \u00e7ocuk, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":374,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-373","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-demokratik-siyaset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/373","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=373"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/373\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":403,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/373\/revisions\/403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=373"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=373"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=373"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Liberalizm<\/strong><\/h4>\n