\n
\n
Serhat CAN<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n \n Ekonomide planlama tart\u0131\u015fmalar\u0131 ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri s\u00fcrmektedir. \u0130lk planl\u0131 ekonomi Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Liberal kapitalist iktisat teorisinin ve onun ekonomi politikalar\u0131 1929\u2019da b\u00fcy\u00fck bir kriz ya\u015fad\u0131. Planl\u0131 Sovyet ekonomisi bundan etkilenmedi\u011fi gibi bu y\u0131llar da daha da geli\u015fti ve g\u00fc\u00e7lendi. Sosyalist ekonomik modelin kapitalist liberal ekonomi kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ya\u015fanan bu pratikle kendini g\u00f6stermesi planl\u0131 ekonominin kapitalist bat\u0131 devletlerin de dikkatini \u00e7ekmi\u015ftir. Sovyet ekonomisinin devlet\u00e7i karakterine ra\u011fmen, sosyalist ekonominin ilkelerine g\u00f6re in\u015fas\u0131 devrim sonras\u0131nda bir ba\u015far\u0131 olarak kaydedilmesi gereken bir durumdur.<\/p>\n Planl\u0131 ekonominin liberal iktisat kuram\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, kapitalist sistemin k\u00fcresel d\u00fczeyde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 derin kriz ve bunal\u0131mdan kurtulu\u015fun yolu planlama oldu. Liberalizm; serbest piyasan\u0131n kendi kendini d\u00fczenleyece\u011fini ileri s\u00fcrerek, hi\u00e7bir piyasan\u0131n uzun s\u00fcre d\u00fczensiz kalamayaca\u011f\u0131, bunun \u2018g\u00f6r\u00fcnmez bir el\u2019 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenece\u011fi kehanetinde bulunmu\u015ftu. Fakat bu kehanet tutmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Kapitalizmin geli\u015ftirdi\u011fi planlama Sovyet planlamas\u0131ndan farkl\u0131yd\u0131. Planlama kavram\u0131 konusundaki tart\u0131\u015fmalar da, farkl\u0131 yorum ve y\u00f6ntemlerin geli\u015ftirilmesi de bundan sonra ba\u015flad\u0131. Her \u015feyden \u00f6nce planlama kapitalizme ve onun serbest piyasac\u0131 ekonomisine hizmet etmek durumundayd\u0131. Fakat planlaman\u0131n m\u00fcdahaleci y\u00f6n\u00fc ile serbest piyasan\u0131n \u201cb\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler\u201d slogan\u0131 birbiriyle \u00e7eli\u015fmekteydi. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc kapitalizm kendi sistemine hizmet eden bir planlama anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftirdi.<\/p>\n Kapitalizmin serbest pazarc\u0131 ya da devlet kapitalizmi bi\u00e7iminde ya\u015fanan her iki \u00e7e\u015fidi de b\u00f6ylece ekonomilerini planla ihtiyac\u0131 duydular. Planl\u0131 ekonomi d\u00f6nemi bu \u015fekilde ba\u015flad\u0131. Ekonomide planlama tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. Planlama ile ilgili olarak daha \u00e7ok planlaman\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Bu durum beraberinden birbirinden farkl\u0131 y\u00f6ntem ve ama\u00e7lar ta\u015f\u0131yan planlama yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n geli\u015fmesine neden oldu.<\/p>\n Planlama gelecek bir zamanda yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n tasarlanmas\u0131d\u0131r. Hangi ad\u0131m\u0131n ne zaman ve nas\u0131l at\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0Planlaman\u0131n amac\u0131 i\u015fin ya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n daha verimli ama ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bu ama\u00e7la,\u00a0\u00a0emek ve zaman\u0131n tasarrufu, de\u011ferlendirilmesidir. Genel olarak insanlar kendi faaliyetlerini planlayarak yerine getirirler. Ekonomik faaliyet gibi toplumsal faaliyetlerin esas\u0131n\u0131 olu\u015fturan bir durum i\u00e7in planlama olgusunun etrafl\u0131ca ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Ekonomik faaliyet ve onun planlamas\u0131, dar anlamda \u00fcretim ve t\u00fcketimin planlamas\u0131 olmay\u0131p, onu da kapsayan, fakat daha geni\u015f, toplumsal ya\u015fam\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131n\u0131 etkileyen bir durumdur.\u00a0\u00a0Toplumun b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc yap\u0131s\u0131 planlaman\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc olmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n Kapitalizm, planlamay\u0131 liberal ideolojisine ve iktisat teorisine tezat g\u00f6rse de ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ekonomik krizleri a\u015fmak, liberal ekonomik politikalar\u0131n toplumda yaratt\u0131\u011f\u0131 derin u\u00e7urumlar\u0131 ve sosyal sorunlar\u0131 belli oranda gidermek i\u00e7in b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn yeniden d\u00fczenlenmesi \u00e7er\u00e7evesinde ve yine baz\u0131 sosyal politikalar gere\u011fi olarak yapmaktad\u0131r. Bununla kendisi i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sistem yaratmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi, serbest piyasaya kar\u015f\u0131 sosyalist ekonomiyi geli\u015ftirme \u00e7abas\u0131nda olmu\u015fsa da devlet kapitalizmi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmayan bir d\u00fczeyde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizm \u00f6zel sekt\u00f6r ya da bireyler eliyle de\u011fil, devlet ve onun b\u00fcrokrasisi eliyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Planlama da bu eksende olmu\u015ftur. Toplumun kendi ekonomisini \u00f6rg\u00fctlemesinin ortam\u0131n\u0131 olu\u015fturma yerine, toplum ad\u0131na devlet ekonomiyi planlam\u0131\u015f ve y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Toplumcu bir ekonomi i\u00e7in planlaman\u0131n gereklili\u011fi ve nas\u0131l\u0131 geni\u015f bir \u015fekilde tart\u0131\u015fmaya muhta\u00e7 bir konu olmaktad\u0131r. Ekonominin toplum i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam ve \u00f6nem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde plans\u0131z bir ekonomi olamayaca\u011f\u0131 kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu durumda planlamadan ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi, planl\u0131 ekonominin hangi s\u00fcre\u00e7lerde ve nas\u0131l geli\u015ftirilece\u011finin iyi belirlenmesi gerekir.<\/p>\n Kom\u00fcnal ekonomi, ekonominin temel konusu olan toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00fcretim s\u00fcrecinden, t\u00fcketime, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcme ve yeniden \u00fcretime kadar ki d\u00f6ng\u00fcy\u00fc genel teorik izah kadar, genel planlamalara da kavu\u015fturmas\u0131 gerekiyor. Neyi, nerede, nas\u0131l, kimler i\u00e7in ve ne kadar \u00fcretece\u011fini bilmeyen bir ekonomi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Amac\u0131n\u0131, y\u00f6ntemini zaman ve mek\u00e2n\u0131n ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re etkin bir \u015fekilde planlamak toplumcu ekonominin temel sorunlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n Burada \u00fczerinde \u00f6nemle durulmas\u0131 gereken durum, planlama olgusunun kendisidir. Ne topluma ra\u011fmen toplum ad\u0131na karar veren devlet kapitalizminin merkeziyet\u00e7i tarz\u0131 ne de sistemini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lma amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan liberal iktisat teorilerinin kar amac\u0131n\u0131 eksene alan tarz\u0131 toplumcu, kom\u00fcnal ekonominin planlama tarz\u0131 olamaz.<\/p>\n Kom\u00fcnal ekonominin planlama anlay\u0131\u015f\u0131 ekonomik \u00f6zy\u00f6netimin bir gere\u011fi olarak toplumsal kat\u0131l\u0131m\u0131n ve demokratik y\u00f6netimin bir tezah\u00fcr\u00fc \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekir. Ekonomik \u00fcretim birimleri olan kooperatifler, \u00fcyelerinin do\u011frudan ve aktif kat\u0131l\u0131m\u0131 ile ba\u015ftan sona t\u00fcm ekonomik s\u00fcrecin planlamas\u0131na kat\u0131l\u0131rlar. Toplumsal ya\u015fam\u0131n d\u00fczenlenmesinde nas\u0131l ki meclisler etkin kurumla\u015fmalar olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yorsa, ekonomik alan\u0131n d\u00fczenlenmesinde, planlanmas\u0131nda kooperatifler, kooperatif birlikleri, ekonomi akademileri, bu ama\u00e7la ara\u015ft\u0131rma yapan kurumlar, kom\u00fcn ve meclisler ile t\u00fcm toplumun kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k bir s\u00fcrecin i\u015flemesi gerekir.<\/p>\n Ekonomik ya\u015fam\u0131n dinamik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, planlamalar\u0131n esnek, anla\u015f\u0131l\u0131r, ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir ve tutarl\u0131 olmas\u0131 gerekir. Her bir ekonomik birim, toplumun genel durumunu ve ekonomini i\u00e7inde bulundu\u011fu ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne getirerek planlamalar\u0131n\u0131 yerinde geli\u015ftirirken, sekt\u00f6rel ve genel d\u00fczeyde bu planlamalar genel ekonominin hedef ve kapasitesini ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Serhat CAN Ekonomide planlama tart\u0131\u015fmalar\u0131 ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri s\u00fcrmektedir. \u0130lk planl\u0131 ekonomi Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Liberal kapitalist iktisat teorisinin ve onun ekonomi politikalar\u0131 1929\u2019da b\u00fcy\u00fck bir kriz ya\u015fad\u0131. Planl\u0131 Sovyet ekonomisi bundan etkilenmedi\u011fi gibi bu y\u0131llar da daha da geli\u015fti ve g\u00fc\u00e7lendi. Sosyalist ekonomik modelin kapitalist liberal ekonomi kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ya\u015fanan bu pratikle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":544,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-543","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi-ekoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=543"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/543\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":545,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/543\/revisions\/545"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}