<\/p>\n
<\/p>\n
Abdullah \u00d6CALAN<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n Fernand Braudel\u2019in de\u011ferlendirmelerinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u201cs\u00fcre\u201d kavram\u0131n\u0131n toplumsal geli\u015fmedeki rol\u00fcn\u00fcn yeterince kavranmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. \u00d6zellikle s\u00fcre-k\u00fclt\u00fcr, s\u00fcre-uygarl\u0131k ve s\u00fcre-toplum bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131mlanmaya muhta\u00e7 kavramlard\u0131r. S\u00fcre kavram\u0131na ili\u015fkin bu belirleme tarihe g\u00fc\u00e7l\u00fc bir katk\u0131d\u0131r, fakat tarih bilimine yetkince uygulanamamaktad\u0131r. Buradaki \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede bu kavram\u0131 cesaretle a\u00e7arak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n a-<\/strong>\u00a0\u201cEn uzun s\u00fcre\u201d toplumu, yani d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc buzul d\u00f6neminin sona ermesinden sonra geli\u015fen neolitik devrimde ana nehri olu\u015fturan Verimli Hilal toplumu, ya benzer yeni bir buzul d\u00f6nemi ya da n\u00fckleer bir felaket, \u00f6nlenemeyen bir hastal\u0131k veya benzer nedenlerle varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fiziksel olarak s\u00fcrd\u00fcremez bir duruma gelinceye kadar, ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmek durumundad\u0131r. \u00c7in ve Semitik k\u00f6kenli k\u00fclt\u00fcrler, bu \u201cuzun s\u00fcre\u201d toplumunda birer kol olarak yer al\u0131rlar. Di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fclt\u00fcrel kollar ana nehir i\u00e7in birer \u0131rmak gibidir. Tezin i\u00e7yap\u0131s\u0131n\u0131 iyi anlamak gerekir. \u0130n\u015fa edilen toplum, zihniyet ve maddi k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011feleriyle o denli g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr ki, hi\u00e7bir i\u00e7 toplumsal neden bu s\u00fcre d\u00e2hilinde bu toplumu y\u0131kamaz. \u201cTemel k\u00fclt\u00fcrel toplum\u201d kavram\u0131n\u0131 bu s\u00fcre kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kullanabiliriz. Kal\u0131plar\u0131n\u0131, i\u00e7erik ve birikimlerini tekraren de olsa s\u0131k\u00e7a vermemin nedeni, \u201cen uzun s\u00fcre\u201d kavram\u0131na denk d\u00fc\u015fen \u201ctemel k\u00fclt\u00fcrel toplum\u201d tan\u0131m\u0131na ula\u015fmakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00fcre ve toplum kavramlar\u0131 bu yeni anlamlar\u0131yla toplumbilimine katk\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 niteliktedir. Liberal toplumcular, daha \u015fimdiden \u2018tarihin sonu\u2019 kavram\u0131yla kendi toplumsal alg\u0131lar\u0131n\u0131 sahte bir metafizikle sonsuza dek ge\u00e7erli saymak isterler. Marksistler ve di\u011fer \u201cmah\u015ferci\u201d yakla\u015f\u0131mlar, zaman-mek\u00e2n boyutundan kopuk bir \u201cebedi saadet \u00e7a\u011f\u0131\u201dn\u0131 vaat ederler. K\u00f6t\u00fcmserler, daha \u00e7ok ge\u00e7mi\u015f \u201calt\u0131n\u00e7a\u011f\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 an\u0131msayarak, \u015fimdiki \u201cteneke \u00e7a\u011f\u0131\u201dn\u0131n anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan dem vururlar.<\/p>\n \u201cEn uzun s\u00fcre\u201d kavram\u0131, t\u00fcm bu toplumsal teorilere g\u00f6re daha bilimseldir. Somut ko\u015fullar kadar, toplumsal sistemin ba\u015f\u0131 ve sonu i\u00e7in anla\u015f\u0131l\u0131r arg\u00fcmanlar sunmaktad\u0131r. Tarihi ne olaylar y\u0131\u011f\u0131n\u0131na bo\u011fmakta, ne de dar toplum bi\u00e7imlerinin d\u00f6nemsellik basitli\u011fine d\u00fc\u015fmektedir. Ne anl\u0131k olaylar ne de toplum bi\u00e7imleri hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 kapsaml\u0131 yorumlama yetene\u011finde olabilir. Bunlar ancak k\u0131smi anlat\u0131mlar\u0131 ba\u015farabilir.<\/p>\n \u201cEn uzun s\u00fcre\u201d kapsam\u0131nda, temel k\u00fclt\u00fcrel toplumda her t\u00fcr din, devlet, sanat ve hukuk kurumlar\u0131na, ekonomik, politik ve di\u011fer temel kurumlara yer vard\u0131r. Kurumlar nicel ve nitel y\u00f6nleriyle s\u00fcrekli de\u011fi\u015fir. Baz\u0131lar\u0131 \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr, kar\u015f\u0131tlar\u0131 b\u00fcy\u00fcr. Az\u0131 yok olurken, i\u015flevleri ya ba\u015fka kurumlarda ya da yenilerinde anlam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Toptanc\u0131 bir anlay\u0131\u015fla diyebiliriz ki, t\u00fcm kavramlar ve kurumlar\u0131 aras\u0131nda olu\u015fturucu bir diyalektik ili\u015fki vard\u0131r. Ana k\u00fclt\u00fcrel toplumun tekli\u011fi, onu g\u00fc\u00e7l\u00fc ortaklar\u0131ndan ve yeni i\u00e7 olu\u015fumlar\u0131ndan yoksun k\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n Bu noktada \u201cevrimcilerle\u201d \u201cyarat\u0131mc\u0131lar\u201d aras\u0131ndaki kavgay\u0131 anlayabiliriz. Yarat\u0131mc\u0131lar \u201cen uzun s\u00fcre\u201d kavram\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131r. Esas g\u00fc\u00e7lerini buradan almaktad\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n evreni yarat\u0131m s\u00fcresi ve sonu hakk\u0131ndaki ayetler k\u00fclt\u00fcrel anlay\u0131\u015fla a\u00e7\u0131klanabilir. Sosyolojik olarak yorumlarsak, yarat\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f, in\u015fa edilen toplumun kutsal, y\u00fcce, g\u00f6rkemli \u00f6zelli\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. Zaten Kutsal Kitaplar\u0131n her \u00fc\u00e7\u00fc de (Tevrat, \u0130ncil ve Kur\u2019an) Verimli Hilal\u2019deki b\u00fcy\u00fcleyici, kutsal ya\u015fam\u0131 izah etmeye \u00e7al\u0131\u015fan yorumlard\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun bu \u00fc\u00e7 dine mensubiyeti, geli\u015ftirdikleri yorumlar\u0131n niteli\u011finden ileri gelmektedir. Mucizevi olarak ger\u00e7ekle\u015fen (D\u00f6nem insanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu kavram anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r) yeni k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131n ebediyete kadar s\u00fcrece\u011fini iddia etmek, bunu temel inan\u0131\u015f haline getirmek, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn etkileyici g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. D\u00fc\u015f\u00fcnelim: Milyonlarca y\u0131l klan halinde ya\u015fam\u0131\u015f ve bir nevi primat olmaktan kurtulamam\u0131\u015f insan k\u00fcmeleri, Verimli Hilal\u2019deki devrimle ancak mucize terimiyle izah edilebilecek ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir toplumsal in\u015fayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar. Bunu kutsal, y\u00fcce, ilahi, bayramsal olarak kar\u015f\u0131lamaktan geri kalabilirler mi?<\/p>\n Hemen hat\u0131rlatal\u0131m ki, Durkheim gibi sosyologlar ve di\u011fer bilimciler, toplumu olaylar ve kurumlar toplam\u0131ndan olu\u015fmu\u015f insan gruplar\u0131 bi\u00e7iminde g\u00f6rmekten \u00f6teye gitmi\u015f say\u0131lmazlar. S\u0131n\u0131fsall\u0131k, devlet, ekonomi, hukuk, politika, felsefe ve din gibi anlat\u0131mlarda olay ve kurum mant\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lmaz. Fakat bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n neden bir Kitab\u0131 Mukaddes kadar de\u011fer bulamad\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc anla\u015f\u0131lmak istenmez. Anlat\u0131mlardaki en \u00f6nemli zaaf, \u201cen uzun s\u00fcre\u201d toplumunun \u00f6neminin kavranmam\u0131\u015f olmas\u0131nda yatar. \u015eunu yine \u00f6nemle belirtmeliyim ki, insanl\u0131k kendi \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn derin haf\u0131zas\u0131na sahiptir ve bunu kolayca terk edemez. San\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, toplumlar\u0131n kutsal din kitaplar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, soyut bir tanr\u0131dan ve baz\u0131 rit\u00fcelleri te\u015fkil etmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fildir. Toplumlar kendi ya\u015fam \u00f6yk\u00fclerinin anlam\u0131n\u0131 ve izini bu kitaplarda bulacaklar\u0131n\u0131 sezdikleri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sayg\u0131 duyarlar. Ya\u015fayan toplumun bir nevi haf\u0131zas\u0131 rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, bu kitaplar vazge\u00e7ilmezler aras\u0131ndad\u0131r. \u0130\u00e7indeki olaylar ve kavramlar\u0131n do\u011fru olup olmamas\u0131 ikinci planda kalan ayr\u0131nt\u0131lard\u0131r. Fernand Braudel, \u00e7ok yerinde bir tav\u0131rla \u201cTarih sosyolojikle\u015fmeli, sosyoloji tarihselle\u015fmeli\u201d derken, temel bir y\u00f6ntem ve bilim yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmektedir. Tarihin de s\u00fcre-toplum ili\u015fkileri anlaml\u0131ca belirlenmedik\u00e7e, ayr\u0131 ayr\u0131 tarih ve sosyoloji anlat\u0131mlar\u0131 toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi a\u011f\u0131r yaralamaktan ve anlam yitimine u\u011fratmaktan kurtulamaz. \u0130stedi\u011finiz kadar belgelere dayal\u0131 olay y\u0131\u011f\u0131n, istedi\u011finiz kadar toplumsal kurum ve kural belleyin, belgelerle a\u00e7\u0131klay\u0131n; nerede, ne zaman, hangi i\u00e7erikte, ya\u015fayanlar ne diyor sorular\u0131na yan\u0131t verilmedik\u00e7e, tarih ve sosyolojinin anlambilimine katk\u0131lar\u0131 kaba malzeme olmaktan \u00f6teye gitmez.<\/p>\n Evrimciler, olaylar ve olgular\u0131 daha iyi tespit etmelerine ra\u011fmen, toplumsal s\u00fcre kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131ndan yoksun olduklar\u0131 i\u00e7in, ele\u015ftirilmekten kurtulamazlar. Toplumsal haf\u0131za olgular ve olaylar\u0131n evriminden daha \u00f6nemlidir. \u0130nsan i\u00e7in anlambilim, olgu kay\u0131tlar\u0131ndan \u00f6nce gelir. Orada ya\u015famlar\u0131n\u0131n nehir gibi ak\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusudur. Tanr\u0131dan vazge\u00e7meyi\u015fleri de toplumsal haf\u0131zan\u0131n g\u00fcc\u00fcnden ileri gelmektedir. \u0130leride daha kapsaml\u0131 yorumlayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi, toplum tanr\u0131 kavram\u0131yla ge\u00e7mi\u015f haf\u0131zas\u0131n\u0131 \u00f6zde\u015fle\u015ftirmektedir. Bir modernite hastal\u0131\u011f\u0131 olan olguculuk, esas\u0131nda toplumun haf\u0131zas\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla metafizi\u011fine kar\u015f\u0131 durduk\u00e7a ele\u015ftirilmekten kurtulamaz. Haf\u0131zas\u0131z insan nas\u0131l ya\u015famda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p \u00e7ocukla\u015f\u0131rsa, haf\u0131zas\u0131n\u0131 yitirmi\u015f toplumlar da kendilerini unutup yitirme tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131rlar. Haf\u0131zas\u0131n\u0131 yitirmi\u015f toplumlar kolay s\u00f6m\u00fcr\u00fclmekten, i\u015fgal ve asimile edilmekten kurtulamazlar.<\/p>\n Pozitivistler, toplumu bilimsel olarak tan\u0131mlad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmelerine ra\u011fmen, pozitivizm toplumun ger\u00e7ek ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 en az tan\u0131yan d\u00fc\u015f\u00fcnce okuludur. Pozitivistler, kaba materyalist bir yakla\u015f\u0131mla toplumu tarihsiz bir y\u0131\u011f\u0131n gibi yorumlayarak, en \u00e7arp\u0131k ve eksik bir toplum tan\u0131m\u0131yla en tehlikeli toplumsal operasyonlar\u0131n yolunu a\u00e7arlar. Toplumsal m\u00fchendislik kavram\u0131 pozitivizmle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bunlar d\u0131\u015ftan m\u00fcdahaleyle topluma istenen \u015fekli verebileceklerini san\u0131rlar. Modernitenin de resmi anlay\u0131\u015f\u0131 olan bu yakla\u015f\u0131mlarla toplumun i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen iktidar ve istismar sava\u015flar\u0131n\u0131n me\u015fru gerek\u00e7eleri olu\u015fturulmaktad\u0131r.<\/p>\n b-<\/strong>\u00a0Yap\u0131sal s\u00fcre kavram\u0131n\u0131 toplumsal geli\u015fmede temel kurumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere uyarlayabiliriz. Temel yap\u0131lar\u0131n in\u015fa edili\u015f ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015f s\u00fcrelerini tan\u0131mlamak, toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin anlamland\u0131r\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunabilir. \u0130nsan\u0131n bask\u0131 ve istismar durumunu baz alarak yap\u0131lacak k\u00f6leci, feodal, kapitalist ve sosyalist toplum ayr\u0131mlar\u0131 anlaml\u0131 yorumlara konu edilebilir. Yap\u0131sal s\u00fcreleri bu toplum bi\u00e7imleriyle ba\u011flant\u0131land\u0131rmak \u00f6nemli bir literat\u00fcre yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Fakat \u201cen uzun\u201d ve \u201ck\u0131sa s\u00fcre\u201d kavramlar\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131 anlaml\u0131 kurulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in pek verimli olamamakta, kli\u015fe anlam tekrarlar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fclmektedir.<\/p>\n Neolitik toplum hem yap\u0131sal toplum hem de temel k\u00fclt\u00fcrel toplum s\u00fcreleriyle i\u00e7 i\u00e7e yorumlanabilir. Kendisine \u00f6zg\u00fc kurumsal yap\u0131lar\u0131, zihniyet ve maddi ya\u015fam birikimlerinin olmas\u0131 \u201cyap\u0131sal s\u00fcreyle\u201d izah edilebilece\u011fi gibi, halen s\u00fcr\u00fcp giden k\u00fclt\u00fcrel etkilerinin olas\u0131 bir fiziksel imha veya y\u0131k\u0131l\u0131\u015fa kadar devam etmesi nedeniyle, \u201cen uzun s\u00fcre\u201d kavram\u0131yla da izahat\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Esas olarak \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fiklikler ge\u00e7irseler de, s\u00fcrenin sonuna kadar hep ayakta kalmalar\u0131 kuvvetle muhtemel olan bilim, sanat, din, dil, aile, etnisite-kavim gibi zihniyet bi\u00e7imleri ve geni\u015f insan gruplar\u0131, temel k\u00fclt\u00fcrel toplum s\u00fcrelerinin konusunu te\u015fkil eder. Ayr\u0131ca t\u00fcm bilim kollar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, ekoloji, bu d\u00f6nemde ekonomik kurumla\u015fma bilimi olarak ba\u015fk\u00f6\u015feye oturtulabilecek konulardand\u0131r. Demokratik siyaset de hem bilim hem de kurum olarak s\u00fcrekli ya\u015famas\u0131 gereken konulardand\u0131r.<\/p>\n Yap\u0131sal s\u00fcrelerin en temel kurumu devlet kurulu\u015f ve ya\u015famlar\u0131 olmakla birlikte, devletle birlikte var olan hiyerar\u015fi, s\u0131n\u0131flar, devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 olarak m\u00fclk, toprak-vatan, devlet bi\u00e7imleri olarak rahip devleti, hanedanl\u0131k devletleri, cumhuriyet ve ulus-devletler \u00f6nemli konulardand\u0131r. Din bi\u00e7imleri de yap\u0131sal s\u00fcrenin \u00f6nemli bir konusunu te\u015fkil eder. Toplumlar\u0131 \u00fcretim tarzlar\u0131 olarak (neolitik, k\u00f6leci, feodal, kapitalist, sosyalist) ayr\u0131mlayan konular da yap\u0131sal s\u00fcre konular\u0131ndand\u0131r. Kurumlar\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f konusu da yap\u0131sal s\u00fcre d\u00e2hilindedir. Yap\u0131sal konular\u0131 inceleyen sosyoloji alt dal\u0131na \u201cyap\u0131sal sosyoloji\u201d demek, uygun bir adland\u0131rma olabilir. \u201cEn uzun s\u00fcre\u201d inceleme konular\u0131n\u0131 da \u201ctemel k\u00fclt\u00fcr sosyolojisi\u201d olarak adland\u0131rmak, b\u00fct\u00fcnleyici kapsam\u0131 itibariyle yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n c-<\/strong>\u00a0Orta ve k\u0131sa s\u00fcre konular\u0131 hem say\u0131sal hem de niteliksel olarak \u00e7oklu olay ve olgulard\u0131r. T\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel ve yap\u0131sal de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm olaylar\u0131, k\u0131sa ve orta s\u00fcrelerin konular\u0131d\u0131r. Orta d\u00f6nem konular\u0131, biraz daha uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olan ama ayn\u0131 yap\u0131sal kurumlar i\u00e7inde meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerdir. \u00d6rne\u011fin ekonomik bunal\u0131mlar, siyasi rejim de\u011fi\u015fiklikleri, ekonomik, sosyal, siyasal ve eylemsel her t\u00fcr \u00f6rg\u00fct kurulu\u015fu bu kapsamda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bireyin t\u00fcm toplumsal ve toplumsalla\u015fma faaliyetleri de k\u0131sa s\u00fcrenin ba\u015f konular\u0131ndand\u0131r. Medya daha \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreli olay ve olgular\u0131 esas al\u0131r. Her yap\u0131sal kurumdaki g\u00fcnl\u00fck olaylar da k\u0131sa s\u00fcrenin ba\u015fk\u00f6\u015fesinde yer i\u015fgal ederler.<\/p>\n K\u0131sa s\u00fcre d\u00e2hilindeki olaylar\u0131 temel ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu sosyolojiye Auguste Comte sosyolojisi demek, yerinde bir adland\u0131rma olabilir. Di\u011fer deyi\u015fle \u201cpozitif sosyoloji\u201d olarak adland\u0131rmak da (temel ele\u015ftirisini g\u00f6z ard\u0131 etmeden) uygun d\u00fc\u015febilir. Ger\u00e7ekten sosyolojinin olaylar\u0131 inceleyen bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle kaotik d\u00f6nemlerde olaylar a\u011f\u0131rl\u0131k ve belirleyicilik kazan\u0131r. Sosyolojinin temel k\u00fclt\u00fcr sosyolojisi ve yap\u0131sal sosyolojiyle birlikte, olaysal anlat\u0131m olan pozitif sosyolojinin b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesi tamamlay\u0131c\u0131 nitelikte olacakt\u0131r.<\/p>\n d-<\/strong>\u00a0Ayr\u0131ca toplumsal olaylar d\u00e2hil, t\u00fcm evrensel olaylar ve olu\u015fumlar, kuantumsal ve kaotik dedi\u011fimiz bir ortam\u0131 gereksinirler. Kuantumsal ve kaotik ortamlar, yarat\u0131l\u0131\u015f ortamlar\u0131d\u0131r. Hen\u00fcz derinli\u011fine incelenmemi\u015f olsalar da, varl\u0131klar\u0131 kesindir. Hem \u201cher an\u201d hem de \u201ck\u0131sa aral\u0131klarda\u201d \u201colup bitenler\u201d taraf\u0131ndan ayakta tutulan t\u00fcm uzun, orta ve k\u0131sa s\u00fcreli olu\u015fumlar, bilimin giderek ilgilendi\u011fi temel konulardand\u0131r. \u201cKuantum an\u0131\u201d ve \u201ckaos aral\u0131\u011f\u0131\u201d olarak da adland\u0131rabilece\u011fimiz bir nevi \u201cyarat\u0131l\u0131\u015f an\u0131\u201d ihmale gelmez. Evrende \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu \u201can\u201dda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn kendisi \u201cyarat\u0131l\u0131\u015f an\u0131\u201dyla ilgilidir. Farkl\u0131 nitelikleri de olsa, do\u011fadaki ve toplumdaki t\u00fcm yap\u0131lar, hem in\u015fa olarak hem de ayakta kalma ve ya\u015fam s\u00fcreleri bak\u0131m\u0131ndan \u201cyarat\u0131l\u0131\u015f anlar\u0131\u201dna ihtiya\u00e7 duyarlar.<\/p>\n O halde k\u0131salar\u0131n en k\u0131sa s\u00fcresindeki yarat\u0131l\u0131\u015f konular\u0131n\u0131 toplumsal a\u00e7\u0131dan ele alan sosyolojiye de bir ad d\u00fc\u015f\u00fcnmek uygun olacakt\u0131r. Benim \u015fahsi \u00f6nerim, toplumsal olaylarda \u201cyarat\u0131l\u0131\u015f an\u0131\u201dn\u0131 konu edinen sosyolojiye \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck sosyolojisi\u201d demenin yerinde olaca\u011f\u0131d\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi, toplumsall\u0131k taraf\u0131ndan e\u015fsiz bir kabiliyete eri\u015fen insan zihniyetindeki m\u00fcthi\u015f esneklik ve yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yarat\u0131c\u0131l\u0131k nedeniyle, bir nevi zihniyet sosyolojisi de diyebilece\u011fimiz \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sosyolojisinin son derece gerekli bir dal oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncesini ve iradesini incelemek, en ba\u015fta gelen konu olsa gerekir. Kald\u0131 ki, yarat\u0131l\u0131\u015f an\u0131ndaki geli\u015fme \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yan\u0131 olan geli\u015fme oldu\u011funa g\u00f6re, bir nevi Yarat\u0131l\u0131\u015f Sosyolojisi de diyebilece\u011fimiz bu k\u0131salar k\u0131sas\u0131 \u201ckuantum an\u0131\u201d ve \u201ckaos aral\u0131\u011f\u0131\u201d en \u00e7ok toplumsal alan\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131ndan, dolay\u0131s\u0131yla ilgilendirdi\u011finden, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sosyolojisi en \u00e7ok geli\u015ftirilecek sosyoloji konular\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir.<\/p>\n \u015e\u00fcphesiz sosyolojinin kapsam\u0131 sadece \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Karma\u015f\u0131k bir toplumsal yelpazeyle (tarih \u00f6ncesi toplum, hiyerar\u015fi, s\u0131n\u0131f, devlet, kent, uygarl\u0131k, sermaye, ekonomi, iktidar, demokrasi, sanat, din, felsefe, bilim, politika, sava\u015f, strateji, \u00f6rg\u00fctlenme, kurumla\u015fma, ideoloji, ekoloji, jineoloji, teoloji, eskataloji vb.) u\u011fra\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi bilinmektedir. Fakat bu \u00e7al\u0131\u015fmada ahl\u00e2ki ve politik toplumun bir\u00e7ok par\u00e7aya ayr\u0131larak inceleme ve ara\u015ft\u0131rmalara konu edilmesinin \u00f6nemli sak\u0131ncalar i\u00e7erdi\u011fini, bunun olumludan ziyade olumsuz sonu\u00e7lara daha \u00e7ok yol a\u00e7abilece\u011fini \u00f6nemle vurgulad\u0131m. Toplumsal do\u011fan\u0131n tarihsellik ve b\u00fct\u00fcnsellik i\u00e7inde incelenmesi ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n Toplumun egemen erkek karakteri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar kad\u0131n olgusunun bilimsel de\u011ferlendirmesine bile f\u0131rsat tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Kom\u00fcnal ve demokratik duru\u015f dengeleri sosyal bilimlerin alan\u0131na ne kadar ge\u00e7 ve yetersiz girmi\u015fse, ondan daha fazlas\u0131n\u0131 kad\u0131n olgusuna yakla\u015f\u0131mda g\u00f6rmekteyiz. Sanki kad\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 do\u011fall\u0131\u011f\u0131n gerekleriymi\u015f gibi bir anlay\u0131\u015f t\u00fcm bilimsel yakla\u015f\u0131mlarda, ahlaki ve siyasi tutumlarda \u00f6n varsay\u0131m olarak kabul g\u00f6r\u00fcr. Daha hazin olan\u0131, kad\u0131n\u0131n kendisi de bu paradigmay\u0131 do\u011fal kabul etmeye al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bilimlere oldu\u011fu gibi sosyal bilimlere de damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f erkeklik s\u00f6yleminde kad\u0131ndan bahseden sat\u0131rlar, ger\u00e7ekli\u011fe hi\u00e7 dokunmayan propagandatif yakla\u015f\u0131mlarla y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. Kad\u0131n\u0131n ger\u00e7ek stat\u00fcs\u00fc bu s\u00f6ylemlerle t\u0131pk\u0131 uygarl\u0131k tarihlerinin s\u0131n\u0131f, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, bask\u0131 ve i\u015fkenceyi \u00f6rtbas etmesi gibi belki de k\u0131rk kez \u00f6rt\u00fclmektedir.<\/p>\n Ya\u015fam ad\u0131na insan toplumuna att\u0131\u011f\u0131m\u0131z ilk ad\u0131m e\u015f ya\u015fama ili\u015fkin olmal\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir ya\u015fam alan\u0131 e\u015f ya\u015fam alan\u0131 kadar temel ve belirleyici \u00f6zelli\u011fe sahip de\u011fildir. Ekonomiyi, devleti temel ili\u015fki saymak modernite sosyolojisinin bir saplant\u0131s\u0131d\u0131r. Ekonomi de, devlet de sonu\u00e7ta e\u015f ya\u015fam\u0131n ara\u00e7lar\u0131 konumundad\u0131r. E\u015f ya\u015famlar ekonominin, devletin, dinin hizmetinde olamaz. Tersine devlet, din ve ekonomi e\u015f ya\u015fam\u0131n hizmetinde olmak durumundad\u0131r. Ancak bunun tersi t\u00fcm modernite sosyolojisini kaplam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n T\u00fcm bu anlat\u0131m\u0131n gere\u011fi olarak ilk ilmi yap\u0131lmas\u0131 gereken alan, e\u015f ya\u015fam alan\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u00c7ok ilkel bulunan ilk\u00e7a\u011f mitolojisi ve dinlerinin kendilerini hep bu alanla ba\u015flatmalar\u0131 bo\u015funa olmay\u0131p toplumsal hakikatle ilgilidir. E\u015f ya\u015fam, \u00f6zellikle kad\u0131n etraf\u0131nda geli\u015ftirilecek bilim, do\u011fru sosyolojiye at\u0131lm\u0131\u015f ilk ad\u0131m olacakt\u0131r. Sadece bir bilim olarak sosyolojide de\u011fil, t\u00fcm sanatsal ve felsefi alanlarda da ilk ad\u0131m bu ili\u015fki etraf\u0131nda at\u0131lmal\u0131d\u0131r. Felsefenin bir dal\u0131 olarak ahl\u00e2k ve dinin de \u00f6nceli\u011fi bu alanda olmal\u0131d\u0131r demeye gerek bile yoktur. Ahl\u00e2k ve din bu alana yeterince ba\u011flanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n k\u00f6lelik tarihi daha yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck tarihi ise yaz\u0131lmay\u0131 bekliyor. Kad\u0131n\u0131n k\u00f6lelik tarihi elbette Ortado\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde gizlidir. \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da bu nedenle bu topraklarda olacakt\u0131r. Ama erkek tarz\u0131nda olmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Jineoloji temel bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f olabilir. Bununla kast\u0131m kad\u0131n\u0131 bir cinsel obje olman\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde toplumun hem \u00f6z\u00fc hem tortusu olarak ayd\u0131nlatma ve \u00f6zg\u00fcr k\u0131lman\u0131n imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Elbette ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmay\u0131 sadece erkek paradigmas\u0131yla geli\u015ftirilen pozitif bilim alanlar\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 paradigmayla \u00e7izilen dinsel, sanatsal ve felsefi alanda da ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Bu y\u00f6nl\u00fc \u00e7abam\u0131 s\u00fcrekli k\u0131lm\u0131\u015f\u0131m. S\u00fcrekli artan bir birikimim s\u00f6z konusudur. Bu tabu k\u0131l\u0131nan alan\u0131 de\u015ftik\u00e7e bir nevi ho\u015fnutluk ve mutluluk duyuyorum. Hi\u00e7bir \u00f6yk\u00fc kad\u0131n\u0131n k\u00f6lelik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00f6yk\u00fcs\u00fc kadar beni hem esefle \u00f6fkeyle hem k\u0131van\u00e7la co\u015fkuyla etkilemiyor.<\/p>\n Kad\u0131n do\u011fas\u0131 karanl\u0131kta kald\u0131k\u00e7a, t\u00fcm toplum do\u011fas\u0131 ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f olarak kalacakt\u0131r. Toplumsal do\u011fan\u0131n ger\u00e7ek ve kapsaml\u0131 ayd\u0131nlanmas\u0131 ancak kad\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n kapsaml\u0131 ve ger\u00e7ek\u00e7i ayd\u0131nlanmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kad\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgele\u015fme tarihinden ekonomik, sosyal, siyasal ve zihinsel s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmesine kadar konumunun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131, tarihin di\u011fer t\u00fcm konular\u0131n\u0131n ve g\u00fcncel toplumun her y\u00f6n\u00fcyle a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz kad\u0131n\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131 meselenin bir boyutudur. Daha \u00f6nemli boyut kurtulu\u015f sorunuyla ilgilidir. Di\u011fer deyi\u015fle sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc daha b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Toplumun genel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fczeyinin kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fczeyiyle orant\u0131l\u0131 oldu\u011fu \u00e7ok\u00e7a s\u00f6ylenir. Do\u011fru olan bu belirlemenin i\u00e7inin nas\u0131l doldurulaca\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, e\u015fitli\u011fi sadece toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitli\u011fi belirlemiyor. Teori, program, \u00f6rg\u00fct ve eylem d\u00fczenekleri de gerektiriyor. Daha da \u00f6nemlisi, kad\u0131ns\u0131z demokratik siyasetin olamayaca\u011f\u0131n\u0131, hatta s\u0131n\u0131f politikac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bile eksik kalaca\u011f\u0131n\u0131, bar\u0131\u015f\u0131n ve \u00e7evrenin geli\u015ftirilip korunamayaca\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyor.<\/p>\n Bu nedenle kad\u0131n\u0131 sosyal ili\u015fki yo\u011funlu\u011fu olarak incelemek sadece anlaml\u0131 de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda toplumsal k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmleri \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek ve a\u015fmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Erkek egemen bak\u0131\u015f ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kad\u0131na ili\u015fkin k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc k\u0131rmak bir nevi atomu par\u00e7alamak gibidir. Bu k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc k\u0131rmak b\u00fcy\u00fck entelekt\u00fcel \u00e7aba harcamay\u0131 ve egemen erkekli\u011fi y\u0131kmay\u0131 gerektirir. Kad\u0131n cephesinde ise neredeyse varolu\u015f tarz\u0131 haline getirilen ve asl\u0131nda toplumsal olarak in\u015fa edilmi\u015f kad\u0131n\u0131 da \u00e7\u00f6zmek ve o denli y\u0131kmak gerekir. T\u00fcm \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik m\u00fccadelelerinin, demokratik, ahlaki, politik ve s\u0131n\u0131fsal m\u00fccadelelerin ba\u015far\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131nda ya\u015fanan \u00fctopya, program ve ilkelerin hayata ge\u00e7irilemeyi\u015fiyle olu\u015fan hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131, kad\u0131n ile erkek aras\u0131ndaki k\u0131r\u0131lmayan egemen iktidarl\u0131 ili\u015fki bi\u00e7iminin izlerini ta\u015f\u0131r. T\u00fcm e\u015fitsizlikleri, k\u00f6lelikleri, despotluklar\u0131, fa\u015fizmi ve militarizmi besleyen ili\u015fkiler ana kayna\u011f\u0131n\u0131 bu ili\u015fki bi\u00e7iminden al\u0131r. E\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi, sosyalizm gibi ad\u0131 \u00e7ok\u00e7a ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fcklere hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratmayacak ge\u00e7erlilikler y\u00fcklemek istiyorsak, kad\u0131n etraf\u0131nda \u00f6r\u00fclen ve toplum-do\u011fa ili\u015fkisi kadar eski olan ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek ve par\u00e7alamak zorunday\u0131z. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe, farkl\u0131l\u0131klara uygun e\u015fitli\u011fe, demokrasiye ve ikiy\u00fczl\u00fc olmayan bir ahl\u00e2ka gidecek ba\u015fka bir yol yoktur.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Abdullah \u00d6CALAN Fernand Braudel\u2019in de\u011ferlendirmelerinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u201cs\u00fcre\u201d kavram\u0131n\u0131n toplumsal geli\u015fmedeki rol\u00fcn\u00fcn yeterince kavranmad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131m. \u00d6zellikle s\u00fcre-k\u00fclt\u00fcr, s\u00fcre-uygarl\u0131k ve s\u00fcre-toplum bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131mlanmaya muhta\u00e7 kavramlard\u0131r. S\u00fcre kavram\u0131na ili\u015fkin bu belirleme tarihe g\u00fc\u00e7l\u00fc bir katk\u0131d\u0131r, fakat tarih bilimine yetkince uygulanamamaktad\u0131r. Buradaki \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede bu kavram\u0131 cesaretle a\u00e7arak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. a-\u00a0\u201cEn uzun s\u00fcre\u201d toplumu, yani d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":635,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-634","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hakikat-rejimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=634"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":636,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/634\/revisions\/636"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}