<\/p>\n
<\/p>\n
Abdullah \u00d6CALAN<\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n Avrupa merkezli bir bilgi yap\u0131s\u0131 olan sosyoloji, asl\u0131nda pozitif bilim heveslilerinin fizik, kimya ve biyoloji alanlar\u0131ndaki olgulara benzer bir olgu sayd\u0131klar\u0131 toplumun da ayn\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla izah edilebilece\u011fi iddias\u0131ndan \u00f6teye gidememektedir. \u00c7ok farkl\u0131 bir do\u011faya sahip olan insan toplumunun nesnelle\u015ftirilmeye cesaret edilmesi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine ayd\u0131nlanmaya de\u011fil, daha s\u0131\u011f bir putla\u015fmaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ulus-devletlerine bilgi yap\u0131lar\u0131 sunmak i\u00e7in i\u015fe ko\u015fturulan Alman ideologlar\u0131n felsefi a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n, \u0130ngiliz ideologlar\u0131n ekonomi-politik biliminin ve Frans\u0131z filozoflar\u0131n sosyolojilerinin iktidar ve sermaye birikim ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n birer me\u015frula\u015ft\u0131rma arac\u0131 oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalarla yeterince a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015ftur. Alman felsefesi, \u0130ngiliz ekonomi-politi\u011fi ve Frans\u0131z sosyolojisi, son tahlilde y\u00fckselen ulus-devlet milliyet\u00e7ili\u011fine zemin olu\u015fturmaktan kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r. Avrupa merkezli bu sosyolojilerin bir b\u00fct\u00fcn olarak Avrupa merkezli kapitalist d\u00fcnya sisteminin bilgi yap\u0131lar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Fizik bilimleri ne iddia edildi\u011fi kadar salt fiziki do\u011fayla (Kimya ve biyoloji de buna dahildir) ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r, ne de be\u015feri bilimler denilen edebiyat, tarih, felsefe, ekonomi-politik ve sosyoloji salt toplum do\u011fas\u0131yla ilgilidir. \u0130ki bilimin kesi\u015fme noktas\u0131 olarak sosyal bilim kavram\u0131n\u0131 geni\u015f anlam\u0131yla olumlu kar\u015f\u0131lamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc her bilim sosyal olmak durumundad\u0131r.<\/p>\n Sosyal bilim tan\u0131m\u0131nda anla\u015fmakla sorun halledilmiyor. Daha da \u00f6nemli olan neyin temel model olarak al\u0131naca\u011f\u0131, di\u011fer bir deyi\u015fle toplum \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinde hangi birimin esas al\u0131naca\u011f\u0131d\u0131r. \u2018Temel birim t\u00fcm\u00fcyle toplumsal do\u011fad\u0131r\u2019 demek, sosyal bilim i\u00e7in fazla anlam ifade etmez. Say\u0131s\u0131z toplumsal ili\u015fki i\u00e7inde belirleyici \u00f6nemi olanlar\u0131 se\u00e7mek, anlaml\u0131 teorik bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken ilk tercihtir. Se\u00e7ilecek toplumsal birim geneli izah etti\u011fi oranda anlaml\u0131 bulunacakt\u0131r.<\/p>\n Toplumsal alana ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli modellerin geli\u015ftirildi\u011fi bilinmektedir. Bilinen ve en \u00e7ok kullan\u0131lan birim olarak genelde devleti, \u00f6zelde ulus-devleti esas alan yakla\u015f\u0131mlar daha \u00e7ok burjuva orta s\u0131n\u0131f perspektifine dayanmaktad\u0131r. Bu modelde tarih ve toplum devletlerin in\u015fa edilme, y\u0131k\u0131l\u0131\u015f ve b\u00f6l\u00fcnme sorunlar\u0131 etraf\u0131nda incelenir. Tarihsel-toplum ger\u00e7ekli\u011finde en s\u0131\u011f yakla\u015f\u0131m modellerinden biri olan bu e\u011filim, devletlerin resmi e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131 olmaktan \u00f6teye rol oynamaz. Devleti me\u015frula\u015ft\u0131rma ideolojisi rol\u00fcn\u00fc oynamak esas amac\u0131d\u0131r. Ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olmaktan ziyade, karma\u015f\u0131k tarih ve toplum sorunlar\u0131n\u0131 perdelemeye hizmet eder. En itibars\u0131z sosyolojik yakla\u015f\u0131m durumundad\u0131r.<\/p>\n S\u0131n\u0131f ve ekonomiyi temel birim olarak se\u00e7en Marksist yakla\u015f\u0131m, devlet birimine dayal\u0131 yakla\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131 kendisini alternatif model olarak form\u00fcle etmek istedi. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve kapitalist ekonominin temel toplumsal inceleme modeli olarak se\u00e7ilmesi, tarihi ve toplumu ekonomik ve s\u0131n\u0131fsal yap\u0131s\u0131 ve \u00f6nemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan izah etmeye katk\u0131da bulunsa da, bir\u00e7ok \u00f6nemli kusuru beraberinde ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n devlet ve di\u011fer \u00fcstyap\u0131 kurumlar\u0131n\u0131 altyap\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc saymas\u0131 ve basit yans\u0131malar olarak de\u011ferlendirmesi ekonomizm denilen indirgemecili\u011fe kaymas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Ekonomik indirgemecilik de t\u0131pk\u0131 devlet indirgemecili\u011fi gibi \u00e7ok karma\u015f\u0131k ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sahip olan tarihsel-toplum ger\u00e7ekli\u011fini perdeleme kusurundan kurtulamad\u0131. \u00d6zellikle iktidar ve devlet analizinin yetersizli\u011fi, Marksizm\u2019in ad\u0131na hareket etti\u011fini iddia etti\u011fi ezilen emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar ve halklar\u0131n yeterli ideolojik ve politik donan\u0131ma eri\u015fememesine yol a\u00e7t\u0131. Dar ekonomik m\u00fccadeleyle f\u0131rsat\u00e7\u0131 devlet komploculu\u011fu bi\u00e7imindeki iktidar ve devleti y\u0131kma ve in\u015fa etme anlay\u0131\u015f\u0131, kapitalizme en az has ideolojisi olan liberalizm kadar hizmet etti. \u00c7in ve Rus ger\u00e7e\u011fi bu hususu \u00e7ok iyi ayd\u0131nlatmaktad\u0131r.<\/p>\n Tarihi ve toplumu \u00e7o\u011fu zaman sadece iktidar g\u00fcc\u00fc, erki olarak yorumlamak isteyen anlay\u0131\u015flara da rastlan\u0131r. Fakat bu yakla\u015f\u0131mlar da devletin model se\u00e7ilmesi kadar kusurludur. Her ne kadar iktidar daha kapsaml\u0131 bir inceleme birimi ise de, bu yakla\u015f\u0131m kendi ba\u015f\u0131na toplumsal do\u011fay\u0131 a\u00e7\u0131klamaktan yoksundur. \u00c7ok \u00f6nemli bir inceleme konusu oldu\u011fu i\u00e7in toplumsal iktidara ili\u015fkin incelemeler tarihi ve toplumu anlamada izah edici yanlara sahiptir. Fakat iktidar indirgemecili\u011fi de her t\u00fcrl\u00fc indirgemeci anlay\u0131\u015fta g\u00f6zlemlenen kusurlar ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n Toplumu kuraldan yoksun, sonsuz tekilci ili\u015fkisel geli\u015fmeler halinde incelemek de s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir yakla\u015f\u0131m t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Neredeyse tasvirci edeb\u00ee yakla\u015f\u0131m modeli olarak da niteleyebilece\u011fimiz bu a\u015f\u0131r\u0131 g\u00f6reci yakla\u015f\u0131mlar, ancak toplumsal ormanlar i\u00e7inde kaybolmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Tersi gibi g\u00f6r\u00fcnen ama \u00f6zde ayn\u0131 rol\u00fc oynayan a\u015f\u0131r\u0131 evrenselci yakla\u015f\u0131m modelleri ise, toplumu fizik yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde birka\u00e7 kanunla tarif etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Toplumun zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda en \u00e7ok k\u00f6rle\u015fmeye hizmet eden yakla\u015f\u0131m bu olsa gerek. Pozitivist toplum anlay\u0131\u015f\u0131 hem a\u015f\u0131r\u0131 g\u00f6recili\u011fi hem de a\u015f\u0131r\u0131 evrenselcili\u011fi ba\u011fr\u0131nda ta\u015f\u0131yan en kaba model olarak an\u0131lmaya de\u011ferdir.<\/p>\n Liberalizm, burjuva orta s\u0131n\u0131f\u0131n resmi ideolojisi olarak, t\u00fcm bu modellerden eklektik bir se\u00e7im bi\u00e7iminde kendini sunar. B\u00f6ylelikle her modelin do\u011fru yanlar\u0131na sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi kendini sistemle\u015ftirir. \u00d6z\u00fcnde t\u00fcm modellerin en kusurlu yanlar\u0131n\u0131 baz\u0131 do\u011frularla kar\u0131\u015ft\u0131rarak, eklektizmin en tehlikeli bir bi\u00e7imini s\u00fcrekli inceleme modeli olarak topluma sunar. Resmi anlay\u0131\u015f olarak toplumun kolektif haf\u0131zas\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirip i\u015fgal ederek ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131 kesinle\u015ftirir.<\/p>\n Toplumsal do\u011fan\u0131n varolu\u015f hali ve geli\u015fiminin ahl\u00e2ki ve politik toplum temelinde incelenmesini varsayan sosyal bilim okulunu demokratik uygarl\u0131k ekol\u00fc olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7e\u015fitli sosyal bilim ekollerinin farkl\u0131 inceleme birimleri vard\u0131r. Teoloji, din toplumu esas al\u0131r. Bilimsel sosyalizm s\u0131n\u0131f temellidir. Liberalizmin temel birimi bireydir. Devlet ve iktidar\u0131 temel alanlar oldu\u011fu gibi, uygarl\u0131klar\u0131 esas alan yakla\u015f\u0131mlar da az de\u011fildir. T\u00fcm bu birim temelli yakla\u015f\u0131mlar, \u00e7ok\u00e7a de\u011findi\u011fim gibi tarihsel ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc yakla\u015f\u0131mlar olmamalar\u0131 nedeniyle ele\u015ftirilmi\u015flerdir. Anlaml\u0131 bir inceleme toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati noktalarda yo\u011funla\u015fmak durumundad\u0131r. Tarih ve g\u00fcncellik esas olarak o noktalarda anlat\u0131m bulmal\u0131d\u0131r. Aksi halde incelemeler \u00f6yk\u00fcsel olmaktan \u00f6teye gitmez.<\/p>\n Temel birimimizi ahl\u00e2ki ve politik toplum olarak belirlememiz, tarihsellik ve b\u00fct\u00fcnsellik boyutlar\u0131n\u0131 kapsamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ahl\u00e2ki ve politik toplum en tarihsel ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc toplum anlat\u0131m\u0131d\u0131r. Ahl\u00e2k ve politikan\u0131n kendisi tarih olarak da okunabilir. Ahl\u00e2ki ve politik boyut ta\u015f\u0131yan toplum, t\u00fcm varolu\u015fu ve geli\u015fiminin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne en yak\u0131n toplumdur. Devlet, s\u0131n\u0131f, s\u00f6m\u00fcr\u00fc, kent, iktidar ve ulus olmadan toplum var olabilir, ama ahl\u00e2k ve politikadan yoksun toplum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Belki ba\u015fka g\u00fc\u00e7lerin, \u00f6zellikle sermaye ve devlet tekellerinin s\u00f6m\u00fcrgesi, hammadde kayna\u011f\u0131 olarak toplumlar var olabilir. Bu durumlarda ise, kendisi olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f toplum kal\u0131nt\u0131lar\u0131, miras\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Toplumun do\u011fal hali olarak ahl\u00e2ki ve politik topluma k\u00f6leci, feodal, kapitalist ve sosyalist etiketler, s\u0131fatlar takman\u0131n anlam\u0131 yoktur. Daha do\u011frusu, bu s\u0131fatlar alt\u0131nda toplumlar\u0131 tan\u0131mlamak toplum ger\u00e7ekli\u011fini perdelemek ve toplumu unsurlara (s\u0131n\u0131f, ekonomi, tekel) indirgemek anlam\u0131na gelecektir. Toplumsal geli\u015fmenin teori ve prati\u011finde bu kavramlar temelindeki \u00e7\u00f6z\u00fcm anlat\u0131mlar\u0131nda rastlanan t\u0131kan\u0131kl\u0131k, \u00f6zlerinde ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 yetersizlik ve yanl\u0131\u015fl\u0131ktan kaynaklanmaktad\u0131r. Tarihsel materyalizme yak\u0131n duran bu s\u0131fatlarla an\u0131lan t\u00fcm toplum analizleri bu duruma d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, bilimsel de\u011ferleri hayli zay\u0131f olan anlat\u0131mlar\u0131n daha da \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz kalacaklar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dinsel boyutlu anlat\u0131mlar ahl\u00e2k\u0131n \u00f6nemini yo\u011funca anlatmalar\u0131na ra\u011fmen, politik boyutu \u00e7oktan devlete havale etmi\u015flerdir. Burjuva liberal yakla\u015f\u0131mlar ise ahl\u00e2ki ve politik boyutlu toplumu sadece perdelemezler; ayn\u0131 zamanda f\u0131rsat bulduklar\u0131 her noktada bu topluma kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7maktan da \u00e7ekinmezler. Bireycilik en az devlet ve iktidar kadar topluma kar\u015f\u0131 sava\u015f halidir. Liberalizm, esas olarak g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirilen toplumun (ahl\u00e2ks\u0131z ve politikas\u0131z toplum) bireycili\u011fin her t\u00fcr sald\u0131r\u0131s\u0131na haz\u0131r k\u0131l\u0131nmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Liberalizm en anti-toplumcu ideoloji ve pratiktir.<\/p>\n Bat\u0131 sosyolojisinde (Do\u011fu sosyolojisi diye bir bilim hen\u00fcz s\u00f6z konusu de\u011fildir) toplum ve uygarl\u0131k sistemi kavramlar\u0131 \u00e7ok problemlidir. Sosyolojinin sermaye ve iktidar tekellerinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 muazzam bunal\u0131m, \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fma-sava\u015f sorunlar\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm ihtiyac\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir. Her koldan d\u00fczeni kurtarmak ve ya\u015fan\u0131r k\u0131lmak i\u00e7in tez \u00fcst\u00fcne tez \u00fcretiliyordu. H\u0131ristiyanl\u0131k \u00f6\u011fretisinin t\u00fcm mezhepsel, teolojik ve reformist yorumlar\u0131na ra\u011fmen toplumsal sorunlar\u0131n her ge\u00e7en s\u00fcre daha da a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 \u00fczerine, toplum sorunlar\u0131na bilimsel (pozitivist) bak\u0131\u015fa dayal\u0131 yorumlar \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Felsefe devrimi ve Ayd\u0131nlanma d\u00f6nemi (17. ve 18. y\u00fczy\u0131l) esasta bu ihtiyac\u0131n sonucudur. Frans\u0131z Devrimiyle beklenen \u00e7\u00f6z\u00fcm yerine sorunlar\u0131n daha da karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131, sosyolojiyi ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bilim dal\u0131 olarak geli\u015ftirme e\u011filimlerini alabildi\u011fine g\u00fc\u00e7lendirdi. \u00dctopik sosyalistler (Saint Simon, Fourier, Proudhon), Auguste Comte ve Durkheim bu do\u011frultuda \u00f6n a\u015famalar\u0131 temsil ederler. Hepsi de Ayd\u0131nlanman\u0131n \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r. Bilime sonsuz inan\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Toplumu da bilim yoluyla istedikleri gibi yeniden yaratabileceklerine inan\u0131yorlard\u0131. Tanr\u0131 rol\u00fcne soyunmu\u015flard\u0131. Hegel\u2019in deyi\u015fiyle, ne de olsa Tanr\u0131 yery\u00fcz\u00fcne inmi\u015fti, hem de ulus-devlet olarak. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, \u201ctoplum m\u00fchendisli\u011fi\u201dne \u00f6zg\u00fc incelikli projeler geli\u015ftirmek ve planlamalar yapmakt\u0131. Ulus-devlet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hayata ge\u00e7irilip ba\u015far\u0131lamayacak hi\u00e7bir proje ve planlama yoktu. Yeter ki \u2018pozitivist bilimsel\u2019 olsun ve ulus-devlet kabul etsin!<\/p>\n \u0130ngiliz sosyal bilimcileri (ekonomi-politik\u00e7iler) Frans\u0131z sosyolojisine ekonomik \u00e7\u00f6z\u00fcm yoluyla katk\u0131da bulunurken, Alman ideologlar\u0131 felsefi yoldan katk\u0131 sunuyorlard\u0131. Adam Smith ve Hegel katk\u0131 sunanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelirler. 19. y\u00fczy\u0131l sanayi kapitalizminin toplumu korkun\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fclerde istismar\u0131ndan kaynaklanan sorunlara sa\u011fdan ve soldan olmak \u00fczere \u00e7ok \u00e7e\u015fitli re\u00e7eteler bulunmu\u015ftu. Kapitalist tekelcili\u011fin merkez ideolojisi olan liberalizm, tam bir eklektik yakla\u015f\u0131mla her fikirden yararlan\u0131p yamal\u0131 boh\u00e7a misali sistemler yaratmakta en pratik olan\u0131yd\u0131. Sa\u011f ve sol \u015fematik sosyolojiler ise, ge\u00e7mi\u015fe (sa\u011f\u0131n alt\u0131n\u00e7a\u011f aray\u0131\u015f\u0131) ya da gelece\u011fe (\u00fctopik toplum) ili\u015fkin projeler geli\u015ftirirken toplumsal do\u011fadan, tarihten ve g\u00fcncelden sanki habersizdiler. Tarih ve g\u00fcncel ya\u015fam ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rken habire par\u00e7alan\u0131yorlard\u0131. Hepsinin tutsa\u011f\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7ek ise, kapitalist modernitenin a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve hepsini zihnen ve pratik ya\u015fam tarz\u0131yla i\u00e7ine kapatt\u0131\u011f\u0131 \u2018demir kafes\u2019ti. Filozof Nietzsche hepsini \u2018pozitivizm metafizik\u00e7ileri\u2019, \u2018kapitalist modernizmin had\u0131m edilmi\u015f c\u00fcceleri\u2019 olarak tan\u0131mlarken toplumsal hakikate daha yak\u0131n duruyordu. Nietzsche toplumun kapitalist modernizmle yutulmas\u0131 tehlikesine ilk dikkati \u00e7eken ender filozoflar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyordu. D\u00fc\u015f\u00fcncesiyle fa\u015fizme hizmet etmekle su\u00e7lanmas\u0131na ra\u011fmen, fa\u015fizmin ve d\u00fcnya sava\u015flar\u0131n\u0131n geli\u015fini haber veren yorumlar\u0131 da dikkat \u00e7ekiciydi.<\/p>\n Artan b\u00fcy\u00fck bunal\u0131mlar ve d\u00fcnya sava\u015flar\u0131, liberal merkezin sa\u011f ve sol kollar\u0131yla birlikte pozitivist sosyolojiyi iflas ettirmeye yetti. Toplum m\u00fchendisli\u011finin kendisi, metafizi\u011fi \u00e7ok\u00e7a ele\u015ftirmesine ra\u011fmen, en s\u0131\u011f metafizik olarak otoriter ve totaliter fa\u015fizmle ger\u00e7ek kimli\u011fini ortaya koydu. Frankfurt Okulu bu iflas\u0131n resmi belgesi gibidir. Annales Ecole ve 1968 gen\u00e7lik ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131, ba\u015fta I. Wallerstein\u2019\u0131n kapitalist d\u00fcnya-sistem anlay\u0131\u015f\u0131 olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da postmodernist sosyolojik yakla\u015f\u0131ma yol a\u00e7t\u0131. Ekoloji, feminizm, g\u00f6recilik, yeni solculuk ve d\u00fcnya-sistem anlay\u0131\u015f\u0131 gibi e\u011filimler \u00e7ok say\u0131da par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir sosyal bilimler d\u00f6nemini de beraberinde getirdi. \u015e\u00fcphesiz bunda 1970\u2019ler sonras\u0131nda finans kapitalin hegemonik karakter kazanmas\u0131 da \u00f6nemli rol oynad\u0131. Bu geli\u015fmelerin olumlu yan\u0131 Avrupa merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnce hegemonyas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131yd\u0131. Olumsuzlu\u011fu ise, olduk\u00e7a par\u00e7alanm\u0131\u015f bir sosyal bilimin do\u011furaca\u011f\u0131 sak\u0131ncalard\u0131.<\/p>\n Avrupa merkezli sosyolojiye y\u00f6nelik ele\u015ftirileri \u00f6zetlersek:<\/em><\/strong><\/p>\n a<\/strong>– Dine ve metafizi\u011fe y\u00f6nelik ele\u015ftiriler geli\u015ftiren ve yarg\u0131lamalarda bulunan pozitivizmin kendisi de bir nevi din ve metafizik olmaktan \u00f6teye gidememi\u015ftir. Bunu yad\u0131rgamamak gerekir. \u0130nsan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendisi metafizik olmak durumundad\u0131r. \u00d6nemli olan, iyi ve k\u00f6t\u00fc metafizik aras\u0131nda ayr\u0131m yapmakt\u0131r.<\/p>\n b<\/strong>– Toplumu ilkel-modern, kapitalist-sosyalist, sanayici-tar\u0131mc\u0131, ilerici-gerici, s\u0131n\u0131fl\u0131-s\u0131n\u0131fs\u0131z, devletli-devletsiz ikilemler halinde sunmak, toplumsal do\u011fan\u0131n hakikate yak\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 daha \u00e7ok perdeler. Bu t\u00fcr ikilemler toplumsal hakikatten uzakla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n c<\/strong>– Toplumu yeniden yaratmak modern tanr\u0131c\u0131l\u0131ktan ba\u015fka anlam ifade etmez. Daha do\u011frusu, her yeniden yarat\u0131c\u0131 hamlenin alt\u0131nda yeni bir sermaye ve iktidar-devlet tekeli yaratma e\u011filimi vard\u0131r. Orta\u00e7a\u011f tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l mutlak monar\u015filerle (padi\u015fahl\u0131k, \u015fehin\u015fahl\u0131k, sultanl\u0131k) ideolojik ba\u011f i\u00e7indeydiyse, yeniden yarat\u0131m olarak modern toplum m\u00fchendisli\u011fi de esas olarak ulus-devletin tanr\u0131sal e\u011filimidir, ideolojisidir. Pozitivizm bu anlamda modern tanr\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n d<\/strong>– Devrimler toplumu yeniden yaratma eylemleri olarak yorumlanamaz. Aksi halde pozitivist tanr\u0131c\u0131l\u0131ktan kurtulamazlar. Devrimler toplumu a\u015f\u0131r\u0131 sermaye ve iktidar y\u00fck\u00fcnden ar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 oranda toplumsal devrim olarak tan\u0131mlanabilirler.<\/p>\n e<\/strong>– Devrimcilerin g\u00f6revi projelendirdikleri herhangi bir toplum modelini yaratmak olarak belirlenemez. Ancak ahl\u00e2ki ve politik toplumun geli\u015fimine yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131 oran\u0131nda do\u011fru bir g\u00f6rev tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 hak ederler.<\/p>\n f<\/strong>– Toplumsal Do\u011fa\u2019ya uygulanacak y\u00f6ntemler ve paradigmalar, Birinci Do\u011fa\u2019ya ili\u015fkin olanlarla ayn\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Birinci Do\u011faya ili\u015fkin evrenselci yakla\u015f\u0131m hakikate daha yak\u0131n sonu\u00e7lara (Ama mutlak hakikat diye bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum) yol a\u00e7arken, Toplumsal Do\u011fa\u2019ya ili\u015fkin g\u00f6recilik ger\u00e7e\u011fe daha yak\u0131n durur. Evren ne sonsuz evrenselci d\u00fcz \u00e7izgisel anlat\u0131mla ne de sonsuz benzer dairesel d\u00f6ng\u00fclerle izah edilebilir.<\/p>\n g<\/strong>– Toplumsal hakikat rejimi daha da geli\u015ftirilebilecek ele\u015ftiriler temelinde yeniden d\u00fczenlenmeyi gerektirmektedir. \u015e\u00fcphesiz yeni bir tanr\u0131sal yarat\u0131mdan bahsetmiyorum. Ama insan akl\u0131n\u0131n en yetkin \u00f6zelli\u011finin hakikati arama ve in\u015fa etme g\u00fcc\u00fcnde oldu\u011funa da inan\u0131yorum.<\/p>\n Bu ele\u015ftirilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tan\u0131mlamak istedi\u011fim sosyal bilim sistemati\u011fine ili\u015fkin \u015fu \u00f6nerileri sunuyorum:<\/p>\n a<\/strong>– Toplumsal Do\u011fay\u0131 mitolojik, dinsel, metafizik ve bilimsel (pozitivizm) anlam \u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle kat\u0131 evrenselci hakikat olarak sunmak yerine, s\u00fcre ve mek\u00e2n ko\u015fuluna ba\u011fl\u0131 zengin farkl\u0131l\u0131klarla temel evrensel varolu\u015flar\u0131n en esnek bir bi\u00e7imi olarak anlamland\u0131rmak hakikate daha yak\u0131n sunumlara yol a\u00e7ar. Toplumsal Do\u011fa\u2019n\u0131n niteliklerini iyi tan\u0131madan yap\u0131lacak her yorum, sosyal bilim ve pratik de\u011fi\u015fim hamlesi ters tepmelere yol a\u00e7abilir. Uygarl\u0131k tarihi boyunca \u00e7\u00f6z\u00fcm iddias\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan tek tanr\u0131l\u0131 dinler ve pozitivizm sermaye ve iktidar tekellerinin zirve yapmas\u0131n\u0131 engelleyememi\u015flerdir. Bu durumda kendilerini k\u00f6kl\u00fc bir \u00f6zele\u015ftiriye tabi tutarak daha insani bir yoruma u\u011fratmalar\u0131, ahl\u00e2ki ve politik topluma hizmet a\u00e7\u0131s\u0131ndan vazge\u00e7ilmez g\u00f6revleridir.<\/p>\n b<\/strong>– Toplumsal do\u011faya hem tarihsel hem de b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc anlam\u0131n\u0131 veren ve farkl\u0131la\u015fma i\u00e7inde birli\u011fini temel varolu\u015f \u00f6zelli\u011fi olarak temsil eden ana unsuru ahl\u00e2ki ve politik toplumdur. Toplumsal do\u011faya karakterini veren, farkl\u0131l\u0131k i\u00e7inde birli\u011fini s\u00fcrd\u00fcren, tarihselli\u011fini ve ana b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eden belirleyici unsur rol\u00fcn\u00fc oynayan ahl\u00e2ki ve politik toplum tan\u0131m\u0131d\u0131r. Toplumu tan\u0131mlarken s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan ilkel, modern, feodal, k\u00f6leci, kapitalist, sosyalist, s\u0131nai, tar\u0131msal, ticari, parac\u0131l, devletli, uluslu, hegemon vb. nitelemelerin hi\u00e7biri Toplumsal Do\u011fan\u0131n belirleyici niteli\u011fini ifade etmez. Tersine perdeler ve par\u00e7al\u0131 bir anlam sonucunu do\u011furur ki, bu da toplum konusundaki hatal\u0131 teorik ve pratik yakla\u015f\u0131m ve ger\u00e7ekle\u015ftirmelerin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.<\/p>\n c<\/strong>– Toplumu yenilemek, yeniden yaratmak gibi deyimler ideolojik i\u00e7eri\u011fi itibariyle yeni sermaye ve iktidar tekelleri olu\u015fturma operasyonlar\u0131yla ilgilidir. Uygarl\u0131k tarihi bu yenilemelerin tarihi olarak sermaye ve iktidar\u0131n k\u00fcm\u00fclatif birikim tarihidir. Topluma ili\u015fkin tanr\u0131sal yarat\u0131mc\u0131l\u0131k yerine gerekli olan temel eylem, toplumun ahl\u00e2ki ve politik dokusunun geli\u015fimini ve i\u015flevini yerine getirmesini engelleyen unsurlarla m\u00fccadele olmal\u0131d\u0131r. Ahl\u00e2ki ve politik boyutlar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrce \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran toplum, geli\u015fimini en iyi s\u00fcrd\u00fcrecek toplumdur.<\/p>\n d<\/strong>– Devrimler ancak toplumun ahl\u00e2ki ve politik i\u015flevini \u00f6zg\u00fcrce yerine getirmesi ve s\u00fcrd\u00fcrmesi kat\u0131 bi\u00e7imde engellendi\u011fi zaman ba\u015fvurulacak toplumsal eylem bi\u00e7imleridir. Devrimler yeni toplumlar, uluslar ve devletler yaratmak i\u00e7in de\u011fil, ancak ahl\u00e2ki ve politik toplumu \u00f6zg\u00fcr i\u015flevine kavu\u015fturmak i\u00e7in geli\u015ftirildi\u011finde toplumca me\u015fru kabul edilebilir ve kabul edilmelidir.<\/p>\n e<\/strong>– Devrimci kahramanl\u0131k ahl\u00e2ki ve politik topluma yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131larla anlam bulmal\u0131d\u0131r. Bu anlam\u0131 ta\u015f\u0131mayan her t\u00fcr eylem, \u00e7ap\u0131 ve s\u00fcresi ne olursa olsun, devrimci toplum kahramanl\u0131\u011f\u0131 olarak tan\u0131mlanamaz. Toplumda bireylerin rol\u00fcn\u00fc olumlu anlamda belirleyen, ahl\u00e2ki ve politik toplumun geli\u015fimindeki katk\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n f<\/strong>– Bu ana \u00f6zellikleri derinli\u011fine ara\u015ft\u0131rma ve inceleme konusu yaparak geli\u015ftirilmesi gereken sosyal bilim ne evrenselci d\u00fcz \u00e7izgisel ilerlemecili\u011fi, ne de sonsuz d\u00f6ng\u00fcsel tekilci g\u00f6relili\u011fi esas alabilir. Son tahlilde uygarl\u0131k tarihindeki sermaye ve iktidar\u0131n k\u00fcm\u00fcl\u00e2tif birikimlerini me\u015frula\u015ft\u0131rmaya hizmet eden bu dogmatik kal\u0131psal yakla\u015f\u0131mlar yerine, analitik ve duygusal zek\u00e2n\u0131n uyumunu ifade eden, kat\u0131 \u00f6znellik ve nesnellik kal\u0131plar\u0131n\u0131 a\u015fan, yok edici olmayan bir diyalektik y\u00f6ntemi esas alan sosyal bilim geli\u015ftirilmelidir.<\/p>\n \n Temel k\u00fclt\u00fcr sosyolojisini genel sosyolojiyle de \u00f6zde\u015fle\u015ftirebiliriz. Bu durumda zihniyet bi\u00e7imleri, aile kurumu ve etnik-kavimsel varl\u0131klar\u0131n (ba\u015fta \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcre dayal\u0131 olmak \u00fczere, di\u011fer t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrlere dahil olanlar) de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri Genel Sosyoloji konusu yap\u0131labilir. Daha da \u00f6nemlisi, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Sosyolojisiyle Yap\u0131sal Sosyolojinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131, dayanaklar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kaos ve \u00e7\u00fcr\u00fcme ortamlar\u0131, konu olarak Genel Sosyolojinin kapsam\u0131nda incelenebilir.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Abdullah \u00d6CALAN Avrupa merkezli bir bilgi yap\u0131s\u0131 olan sosyoloji, asl\u0131nda pozitif bilim heveslilerinin fizik, kimya ve biyoloji alanlar\u0131ndaki olgulara benzer bir olgu sayd\u0131klar\u0131 toplumun da ayn\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla izah edilebilece\u011fi iddias\u0131ndan \u00f6teye gidememektedir. \u00c7ok farkl\u0131 bir do\u011faya sahip olan insan toplumunun nesnelle\u015ftirilmeye cesaret edilmesi, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine ayd\u0131nlanmaya de\u011fil, daha s\u0131\u011f bir putla\u015fmaya yol […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":638,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-637","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hakikat-rejimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=637"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":639,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/637\/revisions\/639"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/638"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}