\n
\n
Ekin KIZILIRMAK<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n <\/p>\n G\u00fczellik kayna\u011f\u0131n\u0131 toplumsall\u0131ktan al\u0131yor ve ahlaki ve politiktir, dolay\u0131s\u0131yla sanatsal g\u00fczelli\u011fi bireycili\u011fe, toplum-d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6re tan\u0131mlayamay\u0131z. ‘Bana g\u00f6re’ bir g\u00fczellik anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bireycilik kendi olmaktan \u00e7\u0131kmak oldu\u011fu i\u00e7in, bireycilikte toplumsall\u0131k niteli\u011fini kaybetmi\u015flik vard\u0131r. Toplumsall\u0131k niteliksel bir durumdur. Bireycilik ise bu nitelikten vazge\u00e7mektir. Ortak fikirsel birli\u011fin da\u011f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Ahlakilik ve politik olmak ise bireycili\u011fin tersine toplumsal birli\u011fin sonucudur. Ahlak da\u011f\u0131l\u0131rsa, ahlaks\u0131zl\u0131k do\u011farsa, g\u00fczellik kaybolur. G\u00fczel olan ahlaki olmak zorundad\u0131r. G\u00fczellik insan\u0131n var olu\u015funa ters olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, g\u00fczelli\u011fin felsefesi de toplumsal olmak ve toplumsal varolu\u015fu desteklemek zorundad\u0131r. Bu d\u0131\u015far\u0131dan bir destek de\u011fildir. Sanat\u0131n kendi i\u00e7inde var olan bir \u015feydir. Sanat ahlakidir ve toplumsal birli\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar. Toplumsall\u0131\u011f\u0131 sahipleyen, bireycili\u011fe hizmet eden sanat ise toplumsal olmayan ideolojilerin yede\u011fine girmek demek olur. Kendi olmak, toplumsal bir ideolojiye sahip olmakla muhtemeldir.\u00a0\u00a0Kendi olmaktan \u00e7\u0131kmak ise bireyci olmay\u0131 getirir.<\/p>\n Toplumsall\u0131\u011f\u0131 savunan insan ve o insan\u0131n sanat\u0131,\u00a0\u00a0bireycili\u011fe, liberalizme kar\u015f\u0131 olmay\u0131 gerektirir. Bireycilik ve asimilasyonla estetik in\u015fa edilemez. Ancak var olan estetik y\u0131k\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6kenini Avrupa uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bireycilik tarz\u0131ndan alan ya\u015fam tarz\u0131, ahlak\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131yla yak\u0131ndan alakal\u0131d\u0131r. Toplumsal etik ve esteti\u011fin yitimi, ahlak\u0131n ve sanat\u0131n yitimi anlam\u0131na gelir. Demokratik ulusla\u015fmaya kar\u015f\u0131, burjuvazinin geli\u015fimi ve kar\u015f\u0131-devrim olarak m\u00fcdahale eden ulus-devlet ideolojisi ahlakilik ve g\u00fczellik ad\u0131na, i\u00e7i toplumsall\u0131ktan bo\u015falm\u0131\u015f, bireycilikle doldurulmu\u015f bir etik ve estetik kavram\u0131 b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar ciddi bir yitim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Etik ve esteti\u011fi pozitif bilimler \u00e7er\u00e7evesinde daraltmak ahlak ve sanat\u0131n metafizik olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, fiziki-bilimsel bir \u00e7er\u00e7eve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmak istenmesi sonucudur. Bu y\u00fczden ahlak ve esteti\u011fin yeniden in\u015fas\u0131, toplumsal ideolojik bir g\u00f6revdir. Bu temelde ahlak ve esteti\u011fi yeniden in\u015fa ederken \u00f6ncelikle pozitif bilimin getirdi\u011fi nesnel-\u00f6znel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 a\u015fmak ve farkl\u0131 bir bak\u0131\u015fla bakmak ihtiyac\u0131nday\u0131z. Ya\u015fama ve sanata, sanat eserine nesne olarak bakan bir g\u00f6z,\u00a0\u00a0sanat\u0131 manevi bir olu\u015f olarak g\u00f6remez. Dolay\u0131s\u0131yla onun g\u00fczelli\u011fini in\u015fa ederken manevi bir g\u00f6zle, y\u00fcrek g\u00f6z\u00fcyle bakmaz. Ba\u015fka bir deyi\u015fle; sanat\u0131 burjuvazinin pazar konusu olarak g\u00f6ren, para kazanma arac\u0131 olarak ifa edenler, toplumsal k\u00fclt\u00fcre-ideolojiye girmezler. Bireycilik ideolojisiyle, toplumsal ideoloji birbirine terstir. D\u00fc\u015f\u00fcnce-davran\u0131\u015f, ruh-beden ili\u015fkisi nettir. Pratik d\u00fc\u015f\u00fcncenin eseridir. Sanat prati\u011fi de bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin eseridir. Sanata meta-mal olarak bakanla, bakmayan birbirinden ayr\u0131d\u0131r. Sanat\u00e7\u0131lar bunu somut bir ilke olarak kabul edebilmelidir; demokratik modernitenin sanat\u0131 sat\u0131l\u0131k de\u011fildir. Kimse devrimci sanat\u0131 alamaz, satamaz. Sat\u0131\u015fa sunma varsa bireycilik vard\u0131r, kapitalist modernitenin ya\u015fam tarz\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n K\u00fcrdistan’da sanat eserine mal-meta olarak bakman\u0131n giri\u015f ve ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 K\u00fcrdistan’\u0131n d\u00f6rt par\u00e7aya ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Ortado\u011fu’da ulus-devletlerin kuruldu\u011fu zamand\u0131r desek yanl\u0131\u015f olmaz. Daha \u00f6ncesinde mirlere, beylere hizmet temelinde bir \u015feyler yap\u0131lsa da as\u0131l olan geleneksel halk sanat\u0131d\u0131r. Geleneksel halk sanat\u0131 olarak bug\u00fcnlere gelen sanata bak\u0131n sat\u0131l\u0131k de\u011fildir. Gelenek sanatla ba\u011f kurmak, sanat\u0131 ve esteti\u011fi sermayenin elinden kurtarmaktan ge\u00e7er.<\/p>\n K\u00fcrdistan’\u0131n d\u00f6rt par\u00e7aya ayr\u0131lmas\u0131, ulus devlet ideolojiyle ilgilidir. \u00d6zellikle T\u00fcrk ve Fars egemen devletlerinin ulus devlet anlay\u0131\u015f\u0131, b\u0131rakal\u0131m sanat\u0131-g\u00fczelli\u011fi onu icra eden-yaratan insan\u0131 mal-m\u00fclk olarak g\u00f6rmektedir. K\u00fcrdistan’da K\u00fcrt’\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lma planlar\u0131n\u0131 anlamadan, iyi ve g\u00fczel olan da yeniden ve do\u011fru bir \u015fekilde in\u015fa edilemez. \u015eundan dolay\u0131d\u0131r ki; toplumsall\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ile kendi olmaktan \u00e7\u0131karma ba\u015fka bir \u015feye benzeme, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe maruz kalma ve \u00e7irkinle\u015ftirme, K\u00fcrdistan’da ulus-devletler eliyle dayat\u0131lmaktad\u0131r. K\u00fcrt halk\u0131 \u00fczerine kurulan ulus-devlet sistemini anlay\u0131p, \u00e7\u00f6zmeden ve ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt halk\u0131 \u00fczerine yeni bir egemenlik sisteminin kurulmas\u0131na izin vermeyecek \u015fekilde toplumsal bir anlay\u0131\u015f yaratmadan, \u00f6zg\u00fcr bir ya\u015fam in\u015fas\u0131 tam anlam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilemez, ger\u00e7ekle\u015ftirse dahi kal\u0131c\u0131 olamayabilir.<\/p>\n T\u00fcrk ve Fars egemen devletlerinin K\u00fcrdistan’da K\u00fcrt’\u00fc yok etme planlar\u0131n\u0131, T\u00fcrk devletinin \u015fark \u0131slahat plan\u0131, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc’n\u00fcn K\u00fcrt raporu, Abidin \u00d6zmen’in raporuna bakmakla, Farslar\u0131n bilge K\u00fcrt insan\u0131 Simko’ya ve yine Gazi Muhammed’in in\u015fa etmek istedi\u011fi Mahabat Cumhuriyeti’ne yakla\u015f\u0131mda g\u00f6rebiliriz. S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin K\u00fcrdistan’da K\u00fcrt toplumuna dayatt\u0131\u011f\u0131, yok saymakt\u0131r. Yok olan bir \u015feyin g\u00fczelli\u011fi ortada b\u0131rak\u0131l\u0131r m\u0131? \u0130\u015fte bu raporlarda ve yap\u0131lan K\u00fcrt kar\u015f\u0131t\u0131 eylemlerde bunu aramak gerekir.<\/p>\n T\u00fcrk ve Fars b\u00fcy\u00fcklerini sevdirme etkinlikleri, K\u00fcrt \u00e7ocuklar\u0131na T\u00fcrk’e ve Fars’a ait her \u015feyi sevdirme operasyonlar\u0131, K\u00fcrt dilini ve giysilerini yasaklama bu \u00e7er\u00e7evede uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrt dili ve esteti\u011fi birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mesela, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc ve Abidin \u00d6zmen’in raporlar\u0131na bak\u0131n \u00e7ok enteresan \u015feyler vard\u0131r. K\u00fcrt’\u00fc yok etmek her ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar planlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7er\u00e7ilerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan, kald\u0131r\u0131lam\u0131yorsa ajanla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan tutal\u0131m, Mardin’e K\u00fcrt giysisi yap\u0131lan Halep kuma\u015f\u0131n\u0131n geli\u015finin yollar\u0131n\u0131n nas\u0131l kesilece\u011fine kadar en ince \u015feyler planlanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk ve Fars kolonileri kurmay\u0131 ama\u00e7layan, n\u00fcfus ve pazar-sermaye ama\u00e7l\u0131 kirli planlar tek ba\u015f\u0131na de\u011fildir. Yeme i\u00e7me al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan, T\u00fcrk elbisesine, modern d\u00fcnya bi\u00e7imlerine \u00f6zendirme, T\u00fcrk dilinin dayat\u0131lmas\u0131, fars k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn mecbur k\u0131l\u0131nmas\u0131na her \u015fey K\u00fcrt’\u00fc imha ve inkar temelinde in\u015fa edilmi\u015ftir. K\u00fcrt’\u00fcn ya\u015fam\u0131 mermiler, bombalamalar, dara\u011fa\u00e7lar\u0131, bo\u011fmalar gibi fiziki oldu\u011fu kadar, (bundan tam sonu\u00e7 alamad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden olacak) k\u00fclt\u00fcrel-manevi olarak da yok edilmek istenmi\u015ftir. \u015eark\u0131’lar\u0131n, stranlar\u0131n ‘t\u00fcrk\u00fc’ olu\u015fu, Stranlar\u0131n anonimle\u015ftirilmesi de buna dahildir. Yok etme toptand\u0131r. Biraz\u0131 kals\u0131n demediler, ac\u0131mas\u0131zca imha ve inkara y\u00f6neldiler.<\/p>\n Ben kendim okumad\u0131m ama bir arkada\u015f bize, ‘Da\u011f \u00e7i\u00e7eklerim’ adl\u0131 bir romandan bahsetti. Oradaki Elmas adl\u0131 karakterden de… Dersim soyk\u0131r\u0131m\u0131 sonras\u0131 T\u00fcrk devleti ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 Elmas’ta g\u00f6r\u00fcyor. Elmas’\u0131n T\u00fcrk\u00e7e olarak ve ‘bak\u0131n okul \u00f6nl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ben diktim’ demesi \u00fczerine, Elmas’\u0131n eli tutulup bir \u015fampiyon edas\u0131yla yukar\u0131 kald\u0131r\u0131l\u0131yor. T\u00fcrk modernitesinin, modern asimilasyon okul \u00f6nl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kendisi diken ve bunu hi\u00e7 bilmezken \u00f6\u011frendi\u011fi yeni diliyle s\u00f6yleyen bir k\u0131z\u0131n, elleri yukar\u0131 kald\u0131r\u0131l\u0131yor ve ‘bu eller art\u0131k bize silah tutmaz’ denilerek \u015fampiyon ilan ediliyor.<\/p>\n Her g\u00fc\u00e7 kendi modernitesini yarat\u0131r, in\u015fa eder.\u00a0\u00a0Kreasyon deniyor ya, Elmas kendi kras fistan\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p, kendi yarat\u0131mlar\u0131n\u0131 terk edip, T\u00fcrk modern elbiselerini dikti\u011finde ve asimilasyon hem dil, hem de estetik olarak tamamland\u0131\u011f\u0131nda; dile gelen ve \u015fekil kazanan T\u00fcrk modernitesinin in\u015fas\u0131d\u0131r. T\u00fcrk modernitesinin kapitalist modernite eksenli \u00f6r\u00fclmesini ba\u015far\u0131l\u0131 bulanlarda, Kerime Nadiri o y\u0131llarda d\u00fcnya g\u00fczeli se\u00e7iliyordu. Art\u0131k ‘modern T\u00fcrk k\u0131z\u0131’ olmak d\u00fcnya g\u00fczeli olmak demekti. Dersimin bir k\u00f6y\u00fcnde de olsan, Amerika’da bir g\u00fczellik yar\u0131\u015fmas\u0131nda da fark etmezdi, art\u0131k birinci dereceden ilan ediliyordun.<\/p>\n Kapitalist modernle\u015fmeyle ya\u015fan\u0131lan ahlak ve estetik yitimi, duygular\u0131n e\u011fitimsizli\u011fini beraberinde getirmi\u015fti. Soyk\u0131r\u0131m alt\u0131nda K\u00fcrtler yabanc\u0131 turistler kadar K\u00fcrdistan’a ilgili kalam\u0131yordu, k\u0131l\u0131nam\u0131yordu. M\u00fcltecili\u011fin ve ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n \u00f6n\u00fc tutulam\u0131yordu. Kendi olmaktan ve toplumsall\u0131ktan ka\u00e7\u0131\u015f, birinci s\u0131radayd\u0131. \u00d6fke, sevgi, merak birbirine benziyordu, bir duyguyu di\u011ferinden ay\u0131rt etmek olduk\u00e7a zordu. K\u00fcrtl\u00fckle beraber duygu derinli\u011fi de yok edilmek istenmi\u015fti.<\/p>\n Kapitalist modernite bug\u00fcn Ortado\u011fu ve K\u00fcrdistan’da kendini yeniden d\u00fczenlemek ve dizayn etmek istiyor. Ama i\u015fleri pek ba\u015far\u0131l\u0131 gitmiyor. Evdeki tasar\u0131m K\u00fcrdistan’a uymuyor. K\u00fcrdistan’da tarihsel demokrasi g\u00fc\u00e7leri, g\u00fcncel olarak kendileri demokratik modernite temelinde \u00f6rg\u00fctledikleri yani y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesi gibi s\u00f6m\u00fcrgeciler ellerini kollar\u0131n\u0131 sallayarak her istedi\u011fini yapamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in evdeki hesaplar\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131ya uymuyor. \u00d6zg\u00fcrl\u00fck hareketi, K\u00fcrdistan’da fiziki olarak kendini savunurken, manevi ve k\u00fclt\u00fcrel olarak da savunmaktad\u0131r. Dili ve esteti\u011fiyle beraber savunacakt\u0131r. Yok edilmek her \u015feyle ise, var olmakta her \u015feyle olacakt\u0131r. Kendi ya\u015fam dilini konu\u015fmak kadar, kendi elbisesini dikmek de \u00f6nemlidir art\u0131k. Bireycili\u011fe kar\u015f\u0131 toplumsall\u0131k, asimilasyona kar\u015f\u0131 kendi olmak kadar, ya\u015famda kapitalist modernitenin \u00f6zentili ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131, giysi tarz\u0131n\u0131 reddetmek de kal\u0131c\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrle\u015fme i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir e\u015farp ba\u011flama tarz\u0131 bile moda olmu\u015fsa, sadece moda oldu\u011fu i\u00e7in t\u00fcrban ba\u011flan\u0131yorsa bu bir kapitalist modernite modas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmeli ve kendi e\u015farp ba\u011flama tarz\u0131n\u0131 bile kendimiz yaratmal\u0131y\u0131z. Onlardan fark\u0131m\u0131z\u0131 her \u015feyimizle yaratmal\u0131y\u0131z. Bize dayat\u0131lan moday\u0131 kabul etmek, kapitalist modernitenin ya\u015fam tarz\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Zaten moda bu y\u00fczden var. Yak\u0131n tarihte ‘\u015fapka devrimi’ dedikleri \u015feyi kabul ettirmek i\u00e7in yap\u0131lanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e bu i\u015flerin ne kadar ciddi oldu\u011funu kavrar\u0131m.<\/p>\n Bug\u00fcnde K\u00fcrdistan’da K\u00fcrt varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilmiyor; sadece kapitalist modernite kendini dizayn ederken baz\u0131 bi\u00e7imsel de\u011fi\u015fikliklere gidiyor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6z\u00fc ayn\u0131 de\u011fi\u015fik bi\u00e7imciler aras\u0131nda iktidar kavgas\u0131 ya\u015fan\u0131yor. K\u00fcrt dili ve \u00f6z-bi\u00e7imi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yeni bir durum egemenler cephesinde yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc orada K\u00fcrt yok. Bug\u00fcn de yeni Elmas’lar yarat\u0131lmak isteniyor. Y\u00fcz binlerce \u00e7ocuk T\u00fcrk \u015fehirlerine gezme ad\u0131 alt\u0131nda dev\u015firmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. K\u00fcrt\u00e7e bir ana okul yokken, ‘T\u00fcrk-Ana’ okul projeleri havalarda u\u00e7u\u015fuyor, Berfin’ler topra\u011fa kardelenler Y\u0130BO’lara g\u00f6m\u00fcl\u00fcyor, k\u0131z tak\u0131mlar\u0131 metropollerde gezintide…<\/p>\n Ger\u00e7ek K\u00fcrt kendi d\u00fcnyas\u0131nda, demokratik modernite d\u00fcnyas\u0131nda, kendini ne kadar in\u015fa edebilecek \u00f6nemli olan budur. K\u00fcrt ne kadar kendisi olabilecek, ne kadar, toplumsal- sanatsal ve g\u00fczel olabilecek… Kendisi olan T\u00fcrkmen, kendisi olan Bedevi, kendisi olan Acem ile ne kadar kucakla\u015fabilecek. Ger\u00e7ek d\u00fcnya g\u00fczeli olmak kolay olmasa gerek…<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ekin KIZILIRMAK G\u00fczellik kayna\u011f\u0131n\u0131 toplumsall\u0131ktan al\u0131yor ve ahlaki ve politiktir, dolay\u0131s\u0131yla sanatsal g\u00fczelli\u011fi bireycili\u011fe, toplum-d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6re tan\u0131mlayamay\u0131z. ‘Bana g\u00f6re’ bir g\u00fczellik anlay\u0131\u015f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bireycilik kendi olmaktan \u00e7\u0131kmak oldu\u011fu i\u00e7in, bireycilikte toplumsall\u0131k niteli\u011fini kaybetmi\u015flik vard\u0131r. Toplumsall\u0131k niteliksel bir durumdur. Bireycilik ise bu nitelikten vazge\u00e7mektir. Ortak fikirsel birli\u011fin da\u011f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Ahlakilik ve politik olmak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":747,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":["post-746","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur-ve-sanat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":748,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/746\/revisions\/748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}