\n
\n
“Sevgi sab\u0131rl\u0131d\u0131r, sevgi \u015fefkatlidir. Sevgi k\u0131skanmaz, \u00f6v\u00fcnmez, b\u00f6b\u00fcrlenmez”<\/p>\n
\u0130nanc\u0131n Tarihsel Zemini ve Ayr\u0131l\u0131klar<\/p>\n
Soyk\u0131r\u0131m rejimiyle ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fma ve sapt\u0131rmalar y\u00fcz\u00fcnden Ortado\u011fu’nun kadim halklar\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131 hakk\u0131ndaki bilgiler karma\u015f\u0131k hale gelebilmi\u015ftir. \u00d6nder APO’nun halklar\u0131n ve inan\u00e7lar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini demokratik ulus anlay\u0131\u015f\u0131 temelinde ele almas\u0131 hepimizin ufkunu a\u00e7m\u0131\u015f, \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi ilgi ve merak\u0131 da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen yaz\u0131l\u0131 kaynaklardaki bilgilerden yararlan\u0131rken yanl\u0131\u015flara mahal vermek s\u00f6z konusu olursa bu durumun kasti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n iyice bilinmesi gerekiyor.<\/p>\n
Halklar ve inan\u00e7lar konusundaki hassasiyetimize ra\u011fmen bir terim veya kelime d\u00fczeyinde bile yanl\u0131\u015f yapma l\u00fcks\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtebiliriz. Buna ra\u011fmen genel bir bilgilenmeyi sa\u011flamak amac\u0131yla bug\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar yar\u0131n daha yeni bilgilerle daha do\u011fru sonu\u00e7lara ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayabilir. Keldanilik ve genel olarak S\u00fcryanilik incelemesinde de, bu kapsamdaki hata paylar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurman\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek gerekir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin birileri “S\u00fcryani” ad\u0131n\u0131 kullan\u0131rken kendileri “S\u00fcryoyo” ad\u0131n\u0131 tercih ettiklerini belirteceklerdir. Ya da K\u00fcrdistan’daki Keldanilikten bahsederken, “K\u00fcrdistan’dakiler Keldani de\u011fil S\u00fcryanili\u011fin ba\u015fka bir inanc\u0131, ba\u015fka bir koludur” iddias\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fabiliriz. Buna benzer \u015fekilde mesela S\u00fcryanilik ile Asur kimli\u011fi ayn\u0131ym\u0131\u015f gibi bilinir ama hem bunu milliyet\u00e7i temelde kullanan S\u00fcryani kesimler, hem de buna \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar ve hatta S\u00fcryanili\u011fi bir halk kimli\u011fi olarak de\u011fil sadece bir inan\u00e7 olarak ele alanlar vard\u0131r. Yine S\u00fcryanili\u011fi Asur ile alakaland\u0131rmay\u0131p Arami olarak ele alanlar vard\u0131r. \u00d6zellikle 19 YY emperyalist y\u00f6nelimleriyle birlikte S\u00fcryanili\u011fe dair politik ve dinsel yakla\u015f\u0131mlar daha belirgin farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zcesi hem k\u00f6ken hem inan\u00e7 meselesinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve halen tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir topluluk s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
T\u00fcm bu yakla\u015f\u0131mlar kayna\u011f\u0131n\u0131 sadece \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bilgi yap\u0131lar\u0131, karart\u0131lm\u0131\u015f tarih ve inceleme y\u00f6ntemindeki sorunlardan de\u011fil k\u0131smen de S\u00fcryani toplumunun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 ayr\u0131l\u0131klardan almaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen S\u00fcryani inanc\u0131 hakk\u0131nda genel bir g\u00f6zlemle \u015funlar\u0131 belirtebiliriz:<\/p>\n
Her Hristiyan topluluk gibi S\u00fcryaniler de daha \u00f6nceleri \u00e7ok Tanr\u0131l\u0131 dinleri ve putperestlik a\u015famalar\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6lgenin ilk Hristiyan toplulu\u011fudurlar. \u00d6yle ki Ermenilerin de kendileri sayesinde Hristiyanl\u0131\u011fa ge\u00e7tiklerine inan\u0131rlar.<\/p>\n
\u0130nan\u00e7lar\u0131n\u0131n temelinde sevgi, bar\u0131\u015f, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ya\u015fam vard\u0131r. \u0130mparatorluklar\u0131n ba\u015f edemedi\u011fi hakikat de\u011feri de buradan ileri gelmektedir.<\/p>\n
Ortado\u011fu co\u011frafyas\u0131n\u0131 kas\u0131p kavuran zul\u00fcm d\u00fczenleri kar\u015f\u0131s\u0131nda kendilerini ayr\u0131 bir ideolojik kimli\u011fe kavu\u015fturmalar\u0131 zorunluydu. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kendilerini korumalar\u0131, varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri zordu. Yeni ideolojik kimli\u011fin “Hristiyanl\u0131k” bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda \u015fekillenmesi de bu dindeki \u0131l\u0131ml\u0131 \u00f6zelliklerden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Sert ve \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 de\u011fil yumu\u015fak ve uzla\u015fmac\u0131 bir karakter sayesinde kendi inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcrlerini ya\u015fayabilmi\u015flerdir. Buna ra\u011fmen onca katliama ve hatta soyk\u0131r\u0131ma u\u011framalar\u0131, yeni kimlik in\u015fas\u0131na y\u00f6nelirken tercihlerinde ne kadar hakl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
D\u00f6nemin Yahudi inanc\u0131n\u0131 kendine k\u0131l\u0131f yapan \u00fcst tabakan\u0131n Roma \u0130mparatorlu\u011fuyla uzla\u015fma i\u00e7erisine girmesine kar\u015f\u0131l\u0131k alt tabaka veya emek\u00e7i halklar genellikle Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7mi\u015flerdir.<\/p>\n
Genel bir adland\u0131rmayla S\u00fcryani’lerin inan\u00e7 sistemlerinin k\u00f6keni bir olup Hristiyanl\u0131\u011fa dayansa da kendi i\u00e7inde farkl\u0131 kiliselere-mezheplere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Hz \u0130sa’n\u0131n do\u011fu\u015ftan “tam Tanr\u0131” ve “tam insan” oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunanlar (MONOF\u0130Z\u0130T) ile insan karakterini \u00f6ne \u00e7\u0131karanlar, yani Hz \u0130sa’ya kelam\u0131n geldi\u011fi 30 ya\u015f\u0131na dek normal insan oldu\u011funu savunanlar (D\u0130YOF\u0130Z\u0130T) aras\u0131nda kopu\u015f ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f; kiliseleri de ayr\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu ayr\u0131\u015fmalarda Do\u011fu veya Bat\u0131’y\u0131 eksen alan inan\u00e7 temelindeki politik yakla\u015f\u0131mlar da etkili olmu\u015ftur. Burada bir y\u00f6n\u00fcyle de Roma, Bizans, Yunan merkezli hegemonya aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n inan\u00e7lar \u00fczerindeki yans\u0131mas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u00fcryani Ortodoks Kilisesi monofizit g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunurken Nasturiler diyofiziti savunmu\u015ftur.<\/p>\n
Nasturiler aras\u0131nda Katolikli\u011fi kabul edenler Keldani ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Keldani’ler, Katolikli\u011fi kabul eden Do\u011fu Kilisesi Hristiyanlar\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
Keldani ismi ile ilgili \u00e7e\u015fitli yorumlar bulunmakla birlikte genel kabul g\u00f6ren iddiaya g\u00f6re ismin k\u00f6keninin 6. YY’da Babil y\u00f6netimine ge\u00e7en Kald\u00ee hanedan\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 ve bu ismin de, Latince “occultus” (gizem) k\u00f6keninden t\u00fcredi\u011fi belirtilir. Yani, “gizem ile u\u011fra\u015fan” anlam\u0131na gelmektedir. Kitab-\u0131 Mukaddes’te, “Keldani” ismi “y\u0131ld\u0131zbilimci” veya “k\u00e2hin” anlamlar\u0131nda ge\u00e7mektedir.<\/p>\n
Keldaniler Vatikan merkezli papa’n\u0131n otoritesini tan\u0131makla beraber Keldani kilisesi \u00f6zerk olup ibadetlerinde de \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini korumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bu temelde ya\u015fanan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n inan\u00e7 ve ibadet \u015fekillerine yans\u0131malar\u0131n\u0131n da olabilece\u011fi dikkate al\u0131narak genel bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izilebilir.<\/p>\n
S\u00fcryanilerin \u0130nan\u00e7 ve \u0130badetleri:<\/p>\n
Her inanc\u0131n temelinde tarihsel-toplumsal ko\u015fullar bulunmakla birlikte insan maneviyat\u0131n\u0131 yans\u0131tmas\u0131 itibariyle evrensel karaktere sahip oldu\u011fu belirtilebilir. Co\u011frafyalara, k\u00fclt\u00fcrlere, halklara g\u00f6re de\u011fi\u015fik \u015fekiller alsa da her inan\u00e7 yarad\u0131l\u0131\u015f, tanr\u0131, \u00f6l\u00fcm ve ya\u015fam, ahiret, g\u00fcnah ve sevap gibi dinsel konular ve toplumsal ya\u015fama dair kurallara yakla\u015f\u0131m\u0131yla tan\u0131n\u0131r, ay\u0131rt edilir.<\/p>\n
Egemenlik ideolojileri kar\u015f\u0131s\u0131nda toplumlar\u0131n inan\u00e7 tarz\u0131 genellikle savunma, korunma, direni\u015f eksenli birer ideolojik kimlik in\u015fas\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130deolojik kimlik bir inanc\u0131n, bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n ifadesi olup ne kadar farkl\u0131 k\u0131l\u0131n\u0131rsa egemen d\u00fczen kar\u015f\u0131s\u0131nda o denli toplumsall\u0131\u011f\u0131 korur; dinsel t\u00f6ren ve rit\u00fceller ise her zaman inanc\u0131 peki\u015ftirecek kadar anlaml\u0131 hale getirilmek istenir.<\/p>\n
Bazen bir rit\u00fcele \u00e7ok fazla \u00f6nem verilir, adeta kutsan\u0131r; ba\u015fka inan\u00e7lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fclen bir uygulaman\u0131n k\u00f6kenlerine inildi\u011finde bazen hayati nedenlerinin bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu nedenle S\u00fcryaniler a\u00e7\u0131s\u0131ndan neyin ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131na girmeden inanca sayg\u0131 temelinde hangi konuya nas\u0131l yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na bak\u0131labilir.<\/p>\n
Tanr\u0131 inanc\u0131: Hristiyan inanc\u0131ndan farkl\u0131 olmamakla birlikte cemaatlerin kendi aralar\u0131nda teolojik g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan kaynakl\u0131 ayr\u0131l\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi Hz \u0130sa’n\u0131n tabiat\u0131na dair farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar Tanr\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dair yakla\u015f\u0131mlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
Tanr\u0131y\u0131 ve Hz \u0130sa’y\u0131 bir ele alan yakla\u015f\u0131m Hz Meryem’in de Tanr\u0131n\u0131n annesi oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oluyor; dolay\u0131s\u0131yla \u00e7arm\u0131hta ac\u0131 \u00e7eken \u0130sa ayn\u0131 zamanda ac\u0131 \u00e7eken Tanr\u0131d\u0131r. \u0130kisini birbirinden ay\u0131ran yakla\u015f\u0131mda ise Hz \u0130sa ile Tanr\u0131n\u0131n birle\u015fmesi sonradan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu konuda ayr\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmenin nedenleri ayr\u0131 kiliseler olu\u015fturma aray\u0131\u015f\u0131nda ifadesini bulmaktad\u0131r. Yoksa her iki yakla\u015f\u0131mda da kutsall\u0131klar zarar g\u00f6rmemektedir.<\/p>\n
Melekler: S\u00fcryanilerde meleklere inan\u0131l\u0131r. Melekler, g\u00f6r\u00fcnmeyen varl\u0131klard\u0131r. Ruhani \u00e2lemde Tanr\u0131ya hizmet edip onun emirlerini insanlara bildirirler. Cinsiyetleri ve insani ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktur.<\/p>\n
\u015eeytanlar: Bu inanca g\u00f6re g\u00fcnah i\u015flemi\u015f ve cennetten kovulmu\u015f melekler \u015feytanlar oluyorlar. \u0130nsanlar\u0131 g\u00fcnaha te\u015fvik ederler ama insan\u0131n da iradesi vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla insan i\u015fledi\u011fi g\u00fcnahtan dolay\u0131 \u015feytanlar\u0131 su\u00e7lay\u0131p i\u015fin i\u00e7inden \u00e7\u0131kamaz.<\/p>\n
Kutsal Kitap: Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n kitab\u0131 do\u011fal olarak S\u00fcryanilerin de kitab\u0131d\u0131r. Yeni Ahit yani \u0130ncil’in S\u00fcryanice \u00e7evirisine P\u015fitto ad\u0131 verilir.<\/p>\n
S\u00fcryanice \u00e7evirinin tamam\u0131 elle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu nedenle \u00e7ok geni\u015f hacimlidir. Bu el yazmalar\u0131n\u0131n en eskileri 5. Ve 6 yy da yaz\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131d\u0131rlar. Bu kadar geni\u015f hacimli kitab\u0131n t\u00fcm b\u00f6l\u00fcmlerini bir arada bulmak m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Eski el yazmalar\u0131nda baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmler eksiktir. Bu eksik b\u00f6l\u00fcmler daha sonraki \u00e7evirilerle tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
S\u00fcryaniler sadece P\u015fitto’yu de\u011fil \u0130ncil yazarlar\u0131n\u0131 da kabul ederler.<\/p>\n
K\u0131yamet ve \u00f6l\u00fcm: T\u00fcm Hristiyanlar gibi S\u00fcryaniler de k\u0131yamete, \u00f6l\u00fcme, cennete ve cehenneme, inan\u0131rlar.<\/p>\n
\u00d6l\u00fcm, v\u00fccuttaki h\u00fccrelerin bir hastal\u0131k veya ba\u015fka bir sebeple canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmesiyle ger\u00e7ekle\u015fir; yani \u00f6l\u00fcm, h\u00fccrelerin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan can ve ruhun bedenden ayr\u0131lmas\u0131 olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Beden topraktan geldi\u011fi i\u00e7in tekrar topra\u011fa d\u00f6necek; fakat ruh Allah’\u0131n nefsinden oldu\u011fu i\u00e7in diri kalacakt\u0131r. Bu itibarla ruh, vaftiz olmakla kazand\u0131\u011f\u0131 kutsall\u0131\u011f\u0131 korumu\u015fsa ve g\u00fcnahs\u0131z<\/p>\n
ya\u015fam\u0131\u015fsa cennete gidecek; yoksa su\u00e7lar\u0131yla y\u00fczle\u015fecek ve devaml\u0131 huzursuzluk ve<\/p>\n
\u0131st\u0131rap i\u00e7inde kalacak ki bu da onun i\u00e7in cehennem demektir.<\/p>\n
Dirilme: S\u00fcryanilikte \u00f6ld\u00fckten sonra tekrar dirilme inanc\u0131 vard\u0131r. Buna g\u00f6re insan \u00f6ld\u00fckten sonra Tanr\u0131n\u0131n kudretiyle ruhani bir bedene kavu\u015facak ve bir melek gibi ebedi hayatta ruhi bir varl\u0131k haline gelecektir.<\/p>\n
Duru\u015fma: Tanr\u0131 kat\u0131nda yarg\u0131lanmaya inan\u0131l\u0131r. \u00d6l\u00fcmden sonra y\u00fcce divana \u00e7\u0131k\u0131lacak ve d\u00fcnyada yap\u0131lan iyi veya k\u00f6t\u00fc i\u015fler yarg\u0131lanacakt\u0131r. G\u00fcnahlar mahk\u00fbm edilirken iyilikler m\u00fck\u00e2fatland\u0131r\u0131l\u0131r. M\u00fcminler i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck m\u00fck\u00e2fat ruhani temeldeki yeni hayat olmaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcnah: S\u00fcryanilerde g\u00fcnah, Tanr\u0131’n\u0131n emirlerine kar\u015f\u0131 gelmektir. G\u00fcnahlar “Asli” ve “\u015eahsi”<\/p>\n
olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Asli G\u00fcnah, Hz. \u00c2dem’in \u015fahs\u0131nda Allah’a kar\u015f\u0131 i\u015flenen, irsi olarak b\u00fct\u00fcn insanlara ge\u00e7en g\u00fcnaht\u0131r. Bu g\u00fcnah Hz. \u0130sa’ya iman etmekle ve vaftiz olmakla silinir. Vaftiz olmadan insan\u0131n asli g\u00fcnahtan temizlenmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
\u015eahsi G\u00fcnah ise insan\u0131n iyiyi k\u00f6t\u00fcy\u00fc ay\u0131rabildikten sonra kendi arzusuyla i\u015fledi\u011fi g\u00fcnaht\u0131r.<\/p>\n
Bu g\u00fcnah, a\u011f\u0131r ve hafif olarak iki t\u00fcrl\u00fcd\u00fcr: A\u011f\u0131r olan g\u00fcnah, kasten i\u015flenen g\u00fcnaht\u0131r; bunun cezas\u0131 ebedi h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. Hafif g\u00fcnah ise, ruhsal hayat\u0131 lekeleyen ve insan\u0131n itibar\u0131n\u0131 zedeleyen gayri ihtiyari i\u015flenen ve ihmalk\u00e2rl\u0131ktan gelen hatalard\u0131r.<\/p>\n
\u015eahsi g\u00fcnah, ger\u00e7ek t\u00f6vbe ile su\u00e7u itiraf etmek ve yap\u0131lan zarar\u0131n bedelini \u00f6demekle affedilir.<\/p>\n
G\u00fcnah itiraf\u0131 S\u00fcryanilerde ruhanilere yap\u0131l\u0131r ve g\u00fcnah\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re maddi veya manevi cezalar verilir. Maddi cezalar kilise vb yerlere yard\u0131mlar \u015feklinde; manevi cezalar ise namazla, oru\u00e7la yerine getirilir. Takdir edilen cezalar yerine getirilince ilgili ruhaniye haber verilir, itiraf biter. Ki\u015fi t\u00f6vbesini ruhaninin huzurunda yapar.<\/p>\n
\u0130badet Esaslar\u0131:<\/p>\n
Namaz: S\u00fcryanilerde k\u0131ble Do\u011fu olmak \u00fczere namaz ibadeti g\u00fcnde yedi vakittir: 1-Sabah Namaz\u0131, 2-Ku\u015fluk Namaz\u0131, 3-\u00d6\u011fle Namaz\u0131, 4-\u0130kindi Namaz\u0131, 5-Ak\u015fam Namaz\u0131, 6-Yats\u0131 Namaz\u0131, 7-Gece Yar\u0131s\u0131 Namaz\u0131<\/p>\n
Sabah, \u00f6\u011fle, ak\u015fam ve gece yar\u0131s\u0131 namazlar\u0131 farz yani mecburidir, di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc s\u00fcnnet say\u0131l\u0131r yani mecburi de\u011fildir.<\/p>\n
Sabah, \u00f6\u011fle ve ikindi namazlar\u0131 kilisede topluca k\u0131l\u0131n\u0131rken di\u011ferleri farkl\u0131 mek\u00e2nlarda ki\u015fisel olarak k\u0131l\u0131nabilir.<\/p>\n
Namaz s\u0131ras\u0131nda erkeklerin ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6rt\u00fcl\u00fc olmas\u0131 gerekir. Pazar ve bayram g\u00fcnleri haricinde namaz secdelidir. Vakitlere g\u00f6re dualar de\u011fi\u015fmekle birlikte k\u0131l\u0131n\u0131\u015f \u015fekli her vakitte ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Namaz\u0131n anlam\u0131, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilkelerine inanm\u0131\u015f bir kimsenin Tanr\u0131’ya niyaz ve \u015f\u00fckranlar\u0131n\u0131 sunmas\u0131, nimet ve rahmetlerini dilemesidir. Namaz, inanan ki\u015finin Tanr\u0131’ya bir niyaz\u0131, yalvarmas\u0131 ve duas\u0131d\u0131r. Namaz nefse kuvvet verir ve onu ruhi arzularla doldurur. Bu anlamda namaz, manevi y\u00f6n\u00fc \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ibadet olup S\u00fcryanilerce \u00f6nemsenir.<\/p>\n
Oru\u00e7: Bedensel arzu ve istekleri zay\u0131flatarak, ruhsal yap\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedefleyen bir ibadettir.<\/p>\n
Orucun anlam\u0131 belirli zamanlarda yeme, i\u00e7me ve cinsellik gibi istek ve duygular\u0131 terk etmek, ruhsal ve zihinsel yap\u0131ya a\u011f\u0131rl\u0131k vermektir.<\/p>\n
Oru\u00e7 yeme ve i\u00e7meden tamamen uzak durmak \u015feklinde olabilece\u011fi gibi, et ve di\u011fer hayvansal g\u0131dalar gibi belirli yiyecekleri yememek \u015feklinde de olabilir.<\/p>\n
S\u00fcryanilerde Oru\u00e7 \u00c7e\u015fitleri:<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Oru\u00e7: \u015eubat, Mart, Nisan aylar\u0131nda tutulan B\u00fcy\u00fck Oru\u00e7 k\u0131rk g\u00fcnd\u00fcr. Elem Haftas\u0131n\u0131n yedi g\u00fcn\u00fc eklenir toplam k\u0131rk sekiz g\u00fcn olur. Bu s\u0131k\u0131 oru\u00e7 \u00f6\u011fleye kadar s\u00fcrer. Herhangi bir \u015fey yemek hatta sigara i\u00e7mek yasakt\u0131r. Hafif yemek yemeye dikkat edilir.<\/p>\n
Havariler Orucu: Haziran ba\u015f\u0131nda perhiz olarak \u00fc\u00e7 g\u00fcn tutulur. 1946 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcresi on g\u00fcn olan bu orucun, 1946 y\u0131l\u0131nda toplanan III. Humus Konsili yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 g\u00fcn olmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ninova Orucu: \u0130lkbaharda, \u015eubat ay\u0131nda tutulan \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck oru\u00e7tur. Sadece bu oru\u00e7, b\u00fcy\u00fck oru\u00e7 gibi, hem \u00f6\u011fleye kadar orucu hem de perhizi ihtiva etmektedir.<\/p>\n
Meryem Ana Orucu: A\u011fustos ay\u0131n\u0131n onundan on be\u015fine kadar devam eden be\u015f g\u00fcnl\u00fck perhizdir.<\/p>\n
1946 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcresi on be\u015f g\u00fcn tutulan bu oru\u00e7, 1946 y\u0131l\u0131nda toplanan III. Humus Konsili’nde be\u015f g\u00fcne indirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Noel Orucu: Hz \u0130sa’n\u0131n do\u011fu\u015f bayram\u0131 orucu olan Noel Orucu, Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n on be\u015finden yirmi be\u015fine kadar on g\u00fcnd\u00fcr. 1946 y\u0131l\u0131na kadar yirmi be\u015f g\u00fcn idi. 1946 y\u0131l\u0131ndaki III. Humus Konsili on g\u00fcn olmas\u0131n\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu oru\u00e7lardan B\u00fcy\u00fck Oru\u00e7 ve Ninova Orucu hem perhiz hem de oru\u00e7 olarak tutulur, di\u011ferleri sadece perhizdir.<\/p>\n
Ondal\u0131k: S\u00fcryanilerde yard\u0131mla\u015fma kapsam\u0131nda zek\u00e2ta benzeyen baz\u0131 gelenekler bulunmaktad\u0131r. Fakat zek\u00e2t kavram\u0131 kullan\u0131lmaz. Bunun yerine “ondal\u0131k’ya da “sadaka” tabirleri kullan\u0131l\u0131r ki bu da gelirinin onda birini inanc\u0131n hizmetine sunmay\u0131 hedefleyen bir gelenektir.<\/p>\n
Ondal\u0131k, kilisenin masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak, Tanr\u0131’n\u0131n ve cemaatin hizmetine girmi\u015f ruhani ve di\u011fer hizmetlilerin ge\u00e7imini sa\u011flamak \u00fczere g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak verilmesi gerekli olan yard\u0131m ve hediyedir.<\/p>\n
Ondal\u0131k verilmesi gelene\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olsa da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fczenli olarak \u00f6denmemektedir. Bu \u00f6dene\u011fin yerini, g\u00f6n\u00fclden gelen bir ba\u011f\u0131\u015f doldurmaktad\u0131r.<\/p>\n
Abra\u015fiye denilen m\u0131nt\u0131ka veya b\u00f6lgelerden gelen bir aidat sistemi de uygulanmaktad\u0131r. Kilise kurallar\u0131na g\u00f6re ondal\u0131\u011f\u0131 \u00f6demek isteyenler, yasal olmayan kazan\u00e7lar\u0131 haricinde, kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n onda birini verir. Ondal\u0131k ve ba\u011f\u0131\u015f verilmelidir. Fakat vermeyene de bir m\u00fceyyide s\u00f6z konusu de\u011fildir. Kilise yasas\u0131na g\u00f6re her Abra\u015fiyenin gelirinin onda birinin patrikli\u011fe g\u00f6nderilmesi gereklidir. Fakat bu gelenek de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek uygulanmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Kutsal Ziyaret: Kud\u00fcs’\u00fcn ziyaret edilmesi esas\u0131na dayan\u0131r. Fakat Mardin y\u00f6resinde oldu\u011fu gibi Azizlerin mezarlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu kilise ve manast\u0131rlar da ziyaret yerleri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
S\u00fcryanilerde zek\u00e2t tabiri kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi hac tabiri de kullan\u0131lmaz. Bunun yerine “Sourutho adi\u015fto” (Kutsal Ziyaret) tabiri kullan\u0131l\u0131r Hac\u0131 olana da “Maked\u015foyo” (Kutsanm\u0131\u015f) denilir.<\/p>\n
Kutsal ziyaret gelene\u011fi, ilk \u00e7a\u011flardan beri, zorunlu olmayan bir gelenektir. Yediden yetmi\u015fe herkes, Kud\u00fcs’\u00fc ziyaret edip Maked\u015foyo olabilir. Ancak pratikte, genelde orta ya\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde olanlar gitmektedir. Daima Paskalya Bayram\u0131’ndan bir hafta \u00f6nce gidilir. Elem Haftas\u0131’nda ve Paskalya Bayram\u0131’nda mutlaka orada bulunulmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
S\u00fcryani Kilise Te\u015fkilat\u0131:<\/p>\n
Tarihte ilk Hristiyan kilisesini S\u00fcryaniler Antakya’da kurmu\u015ftur.<\/p>\n
H\u0131ristiyanl\u0131kta b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip olan kilise “Hz. \u0130sa’ya inanan toplulu\u011fa” ve bu toplulu\u011fun inan\u00e7lar\u0131n\u0131n gere\u011fini yerine getirmek i\u00e7in topland\u0131klar\u0131 yap\u0131ya i\u015faret eder.<\/p>\n
S\u00fcryani toplumunda din adamlar\u0131, kilisenin ruhani hizmetlerini yerine getirmek i\u00e7in g\u00f6revlendirilmi\u015f kimselerdir. Din adamlar\u0131, kiliseye \u00fcye olanlar\u0131n manevi babas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ruhbanlar\u0131n bu yetkilerini “baba beni g\u00f6nderdi\u011fi gibi ben de sizi g\u00f6nderiyorum. Sizi dinleyen beni dinlemi\u015f olur. Ruhu’l-Kud\u00fcs’\u00fc al\u0131n, kimlerin g\u00fcnah\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flarsan\u0131z, onlar ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015f ve kimlerinkini al\u0131koyarsan\u0131z onlar\u0131n ki al\u0131konulmu\u015f olur” ifadelerinde oldu\u011fu gibi Hz. \u0130sa’dan ald\u0131klar\u0131na inan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
S\u00fcryanilerde ruhanilik Episkoposluk, Papazl\u0131k, Diyakosluk olmak \u00fczere \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r. Bu s\u0131n\u0131flar da kendi i\u00e7inde \u015fu \u015fekilde r\u00fctbelere ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Episkoposluk (Ba\u015frahiplik):<\/p>\n
Episkoposluk, papazl\u0131k ve diyakoslu\u011fun kendisine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu, kilisedeki en \u00fcst r\u00fctbedir. Episkopos “g\u00f6zetmen” anlam\u0131na gelen Yunanca k\u00f6kenli bir isimdir. Kutsal Kitap’ta ise episkopos, ya\u015fl\u0131 ve ihtiyar anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bir metropolitan b\u00f6lgede kiliseler \u00fczerinde otorite sahibi olan rahiplere verilen add\u0131r. Episkoposluk kendi aras\u0131nda \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r: Patrklik, catliklik(mafiryanl\u0131k) ve metropolitlik.<\/p>\n
Patriklik: Patrik, topluluk ba\u015f\u0131 veya ba\u015fkan\u0131 anlam\u0131nda Yunanca bir isimdir. Episkoposlar\u0131n ve metropolitlerin ba\u015f\u0131d\u0131r. Patrik ruhaniler aras\u0131ndan se\u00e7imle ba\u015fa gelir. Patri\u011fin rahipler z\u00fcmresinden se\u00e7ilmesi zorunludur. V. y\u00fczy\u0131lda patriklik unvan\u0131, Antakya, Roma ve \u0130skenderiye gibi \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck el\u00e7isel k\u00fcrs\u00fcn\u00fcn ba\u015fkanlar\u0131na verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Patrik, S\u00fcryani cemaatinde en yetkili ve sonras\u0131 olmayan makamd\u0131r. Do\u011fu H\u0131ristiyanlar\u0131 aras\u0131nda Patrik \u00fcnvan\u0131n\u0131n, Roma Katolik Kilisesi’ndeki Papa kelimesinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve onun temsil etti\u011fi misyonu y\u00fcklendi\u011fi belirtilebilir. Ortodoks S\u00fcryaniler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu durum fiili bir i\u015flerlik de kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Keldanilerin Vatikan’\u0131 esas almas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k S\u00fcryani Ortodoks Kilisesi Do\u011fu Kiliseleri gelene\u011fini daha s\u0131k\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n
S\u00fcryani Ortodoks Kilisesinin ilk patri\u011fi, Semun Petrus’tur (Sen Piyer).<\/p>\n
\u015eimdiki patrik “Antakya ve B\u00fct\u00fcn Do\u011fu’nun El\u00e7isel K\u00fcrs\u00fcs\u00fc Patri\u011fi” ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki Patriklik merkezi 1959 y\u0131l\u0131ndan beri \u015eam’dad\u0131r.<\/p>\n
Catliklik (Mafiryanl\u0131k): Catlik, genel anlam\u0131na gelen Yunanca bir kelimedir. Patri\u011fin bir ast\u0131, metropolitin bir \u00fcst\u00fcd\u00fcr. S\u00fcryani Kilisesinde her zaman sadece bir tane catlik (mafiryan) bulunur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, mafiryanl\u0131k g\u00f6revi, Hindistan S\u00fcryani Ortodoks Kilisesinin uhdesinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Metropolit: Episkoposlar\u0131n ba\u015f\u0131 anlam\u0131nda Yunanca k\u00f6kenli bir isimdir. Metropolit, belirli bir b\u00f6lgedeki ruhani ve S\u00fcryanilerin dini reisidir ve o b\u00f6lgedeki ruhaniler taraf\u0131ndan se\u00e7ilen bir rahiptir. Metropoliti patrik takdis eder. Eskiden metropolitler yaln\u0131zca b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde (metropollerde) g\u00f6rev yapmaktayd\u0131.<\/p>\n
Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde -dul kald\u0131ktan sonra- papazl\u0131ktan metropolit kutsanm\u0131\u015f olanlara, episkopos; rahiplikten kutsanm\u0131\u015flara metropolit denilmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’de \u0130stanbul, K\u00fcrdistan’da ise Tur Abdin ve Mardin Metropolitlikleri mevcuttur. \u0130stanbul Metropolitli\u011fi’nin merkezi, Tarlaba\u015f\u0131’ndaki S\u00fcryani Ortodoks Meryem Ana Kilisesi, Tur Abdin Metropolitli\u011finin merkezi ise Midyat’taki Deyrul Umur-Mor Gabriyel Manast\u0131r\u0131’d\u0131r.<\/p>\n
Tur Abdin Metropolitli\u011fi’ne \u0130stanbul ve Ankara \u00e7evrelerindeki kiliseler hari\u00e7, T\u00fcrkiye’de ki b\u00fct\u00fcn kiliseler ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00a0Papazl\u0131k: Papaz kelimesinin S\u00fcryanicesi Ka\u015fi\u015futho’dur ve ihtiyar anlam\u0131na gelmektedir. Cemaatin dini idaresini y\u00fcr\u00fct\u00fcr. Rahipler gibi evlenmeme, et yememe, d\u00fcnyevi zevklerden uzak durma gibi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yoktur. Di\u011fer S\u00fcryaniler gibi ya\u015far fakat dini i\u015flerde yetkinli\u011fi vard\u0131r ve \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapar.<\/p>\n
Kutsal Kitapta papazl\u0131ktan \u015f\u00f6yle bahsedilir: “Kilise topluluklar\u0131n\u0131n her birine \u0130htiyarlar (yani papazlar) atad\u0131ktan sonra, oru\u00e7 tutarak dua ettiler.”<\/p>\n
Ruhani okulunda \u0130ncili \u015eammas r\u00fctbesine gelen bir diyakos isterse ve metropolit uygun g\u00f6r\u00fcrse papaz (ke\u015fi\u015f) tayin edilir. Papazl\u0131k m\u00fcessesesinin ilk r\u00fctbesi, episkoposluk ikinci ve son r\u00fctbesi, horepiskoposluktur (ba\u015fpapazl\u0131k). Episkoposluktan horepiskoposlu\u011fa terfi yetkisi, metropolitin elindedir.<\/p>\n
Bu kategorilerde bulunabilmek i\u00e7in, Diyakosluk basamaklar\u0131ndan ge\u00e7mi\u015f olmak gerekir. Diyakosluk s\u00fcrecinde evlenen ki\u015finin ula\u015fabilece\u011fi en son ruhani r\u00fctbe papazl\u0131kt\u0131r. Diyakosluk s\u00fcrecinden ge\u00e7ip evlenmeyen ki\u015fi, \u00fcstlerinin de uygun g\u00f6rmesiyle rahiplik g\u00f6revini \u00fcstlenir. Rahip olanlar, idari ve dini anlamda etkinli\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc olan di\u011fer hiyerar\u015fi basamaklar\u0131na t\u0131rmanabilirler.<\/p>\n
…<\/p>\n
(Bu yaz\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 sitemizde pdf dosyas\u0131 olarak “K\u00fcrdistan’da Ya\u015fayan Halklar ve \u0130nan\u00e7lar” konulu Kom\u00fcnar dergisinden okuyabilirsiniz.)<\/strong><\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" “Sevgi sab\u0131rl\u0131d\u0131r, sevgi \u015fefkatlidir. Sevgi k\u0131skanmaz, \u00f6v\u00fcnmez, b\u00f6b\u00fcrlenmez” \u0130nanc\u0131n Tarihsel Zemini ve Ayr\u0131l\u0131klar Soyk\u0131r\u0131m rejimiyle ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fma ve sapt\u0131rmalar y\u00fcz\u00fcnden Ortado\u011fu’nun kadim halklar\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131 hakk\u0131ndaki bilgiler karma\u015f\u0131k hale gelebilmi\u015ftir. \u00d6nder APO’nun halklar\u0131n ve inan\u00e7lar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini demokratik ulus anlay\u0131\u015f\u0131 temelinde ele almas\u0131 hepimizin ufkunu a\u00e7m\u0131\u015f, \u00f6n yarg\u0131lar\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi ilgi ve merak\u0131 da […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":794,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarihsel-toplum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=793"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":795,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/793\/revisions\/795"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}