{"id":804,"date":"2019-06-27T13:02:06","date_gmt":"2019-06-27T13:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=804"},"modified":"2023-02-26T10:19:37","modified_gmt":"2023-02-26T10:19:37","slug":"islam-dininin-kokeni-ve-kurtlerin-kulturel-islama-katkilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=804","title":{"rendered":"\u0130slam Dininin K\u00f6keni Ve K\u00fcrtlerin K\u00fclt\u00fcrel \u0130slam’a Katk\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"

\n

\n

Arabistan Ko\u015fullar\u0131nda Muhammedi \u00c7\u0131k\u0131\u015f<\/div>\n
Hz. Muhammed’i dolays\u0131yla \u0130slam dinini iyi anlamak kutsal kitap olan Kur?an?\u0131 Kerimin her ayetinin sosyolojik tahlilini yapabilmek i\u00e7in elbette \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n mek\u00e2n\u0131 ve zaman\u0131na bakmak gerekir. \u0130slam \u00f6ncesi Arap zihniyeti, kabile \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, ahlaki, temel ge\u00e7im kaynaklar\u0131, ya\u015fam i\u00e7inde ki sosyal b\u00f6l\u00fcnmeleri, inan\u00e7lar\u0131 ve bir b\u00fct\u00fcnen sosyolojisi anla\u015f\u0131lmadan Hz. Muhammed’i ve peygamberi oldu\u011fu dini anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. T\u00fcm \u00f6nderliklerde oldu\u011fu gibi Hz. Muhammed’de elbette kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/div>\n
Arabistan yar\u0131madas\u0131 co\u011frafik olarak olduk\u00e7a stratejik bir alanda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Deniz ve karayolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Asya, Afrika ve Avrupa k\u0131talar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan bir konum arz etmi\u015ftir. \u00dc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili oldu\u011fundan kaynakl\u0131 Araplarca Cezire olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fusunda Basra k\u00f6rfezi, bat\u0131s\u0131nda K\u0131z\u0131l deniz, g\u00fcneyinde Hint Okyanusu ve Kuzeyden Suriye \u00e7\u00f6l\u00fc ile s\u0131n\u0131r olmu\u015ftur. Araplar Sina, Filistin, Suriye y\u00f6resini F\u0131rat nehri \u00fczerinde ki Kinesrin’den itibaren nehrin g\u00fcney bat\u0131s\u0131nda kalan bu b\u00f6lgeleri de Arabistan saymaktad\u0131rlar. Eski Yunan co\u011frafyac\u0131s\u0131 Batlamyus yar\u0131maday\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6lgeye ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Hicaz b\u00f6lgesini ta\u015fl\u0131k, kayal\u0131k anlam\u0131na gelecek “Arabia Petra” diye adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci k\u0131sma \u00e7\u00f6l anlam\u0131na gelecek orta Arabistan’\u0131 i\u00e7ine alan “Arabia desarta” \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ise yar\u0131madan\u0131n g\u00fcneyini “Yemen’i” i\u00e7ine alan mesut Arabistan anlam\u0131na gelebilecek “Arabia Felix” ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Batlamyus Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131 isimlendirirken iklimini ve fiziki co\u011frafyas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
Arabistan co\u011frafyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Orta Arabistan denilen Necid b\u00f6lgesidir. Bu b\u00f6lge b\u00fcy\u00fck oranda Arap \u00e7\u00f6l\u00fc olarak bilinir. Tar\u0131ma elveri\u015fli b\u00f6lge Arabistan’\u0131n g\u00fcney kesimi ile Hicaz b\u00f6lgesinde ki Medine ve Taif ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in Arabistan yar\u0131madas\u0131nda ya\u015fayan kabilelerin \u00e7o\u011funlu\u011fu hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131r ve g\u00f6\u00e7ebe kabileler halinde bir otlaktan di\u011fer otla\u011fa konar-g\u00f6\u00e7er \u015feklinde ya\u015farlar. Di\u011fer \u00f6nemli bir ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 ise co\u011frafyan\u0131n ticaret i\u00e7in stratejik konumundan dolay\u0131 ticaret olmu\u015ftur. Hicaz ve g\u00fcney Arabistan zaman\u0131nda uluslararas\u0131 ticaret ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcss\u00fc konumunda olduklar\u0131 i\u00e7in kendileri d\u0131\u015f\u0131ndaki uygarl\u0131klarla \u00e7ok s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler ve ortakl\u0131klar i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131r. M.\u00d6 1000 y\u0131llar\u0131nda ticaret kervanlar\u0131 Asur, Babil, Fenike, M\u0131s\u0131r daha sonra Habe\u015fistan, Roma, Sasani, Hindistan ve \u00c7in’den Yemen’e gelip gitmi\u015flerdir. Yemen’den sonra M.S. 500?l\u0131 y\u0131llarda uluslararas\u0131 ticaret yolu Sasani ve Roma aras\u0131ndaki sava\u015flardan kaynakl\u0131 kara yoluna d\u00f6n\u00fcnce ticaret ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n merkez \u00fcss\u00fc Mekke oluyor. Ayn\u0131 \u015fekilde Mekke bu d\u00f6nemde \u00c7in, Hindistan, Sasani, Roma, M\u0131s\u0131r, Habe\u015fistan ile s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7indedir. Mekke’de bu uygarl\u0131klar ad\u0131na ticaret yapan ticari acentelerin cenneti konumundad\u0131r. Ayr\u0131ca Yar\u0131madan\u0131n her yerinde kurulan uluslararas\u0131 panay\u0131rlara \u00c7in, Hindistan, Sasani, Roma, Habe\u015fistan, Kuzey Afrika vs. uluslardan t\u00fcccarlar gelirlerdi. Ticaret sadece meta takas\u0131 ya da al\u0131\u015f-veri\u015fi de\u011fildir. Onun yan\u0131 s\u0131ra inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcrlerin birbirleriyle temas etti\u011fi ve birbirlerinden etkilendi\u011fi ortamlar\u0131 da sa\u011flar. Yani ticaret kendisiyle ayn\u0131 zamanda inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcrleri de gitti\u011fi yere ta\u015f\u0131r. Bir di\u011fer \u00f6nemli nokta ise Arabistan Yar\u0131madas\u0131 tarihinden beri hi\u00e7bir imparatorlu\u011fun ya da devletin denetimine ge\u00e7memi\u015ftir. Hep uygarl\u0131\u011f\u0131n denetimi d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Tarihte kimi imparatorluklar sefer yapmaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Fakat Yar\u0131madan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6l olmas\u0131 ve d\u00fczenli ordunun uzun s\u00fcre \u00e7\u00f6lde ilerlemeyi g\u00f6ze almamas\u0131 birde fakir bir b\u00f6lge olmas\u0131ndan kaynakl\u0131 yap\u0131lacak bir seferin kayb\u0131 kazanc\u0131ndan daha fazla olaca\u011f\u0131ndan kaynakl\u0131 buran\u0131n fethi \u00e7ok gerekli g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Bu sebepten kaynakl\u0131 \u00e7evre imparatorluklar\u0131n bask\u0131lar\u0131ndan ka\u00e7an ve egemen g\u00fc\u00e7lerin inan\u00e7lar\u0131ndan farkl\u0131 inan\u00e7lara veya mezheplere sahip insanlar\u0131n s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 durumuna geldi. “Mekke Arabistan i\u00e7inde, gezgin hi\u00e7bir kabileye mensup olmayan bir s\u00fcrg\u00fcnler g\u00f6\u00e7menler, kanun ka\u00e7aklar\u0131 ve yabanc\u0131 t\u00fcccarlar n\u00fcfusuna sahip olan birka\u00e7 yerden biriydi. Farkl\u0131 insanlar\u0131n ve klanlar\u0131n mevcudiyetinin kendisi hi\u00e7 bi klana ba\u011fl\u0131 olmayan insanlar, yabanc\u0131lar, farkl\u0131 dini kanaatlere sahip insanlar, hayat\u0131n ama\u00e7lar\u0131 ve de\u011ferleriyle ilgili farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler Mekke’yi eski kabile dinlerinden ve manevi(moral) tasavvurlardan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Yeni ki\u015fisel de\u011fer ve toplumsal stat\u00fc tasavvurlar\u0131 ve yeni toplumsal ili\u015fkiler, daha karma\u015f\u0131k olan bu toplumda beslendi?.. bu durum evrensel bir Tanr\u0131 ve evrensel bir ahlak\u0131 alg\u0131layabilen \u00f6z-bilin\u00e7 sahibi ele\u015ftirel ruhlar\u0131n geli\u015fmesine imkan verdi.”<\/div>\n
\u00d6rne\u011fin: Roma \u0130mparatorlu\u011funun resmi H\u0131ristiyanl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131, Hz. \u0130sa’n\u0131n tanr\u0131n\u0131n o\u011flu oldu\u011funu kabul etmeye dayan\u0131yordu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda kalan \u0130sa’y\u0131 tanr\u0131n\u0131n o\u011flu de\u011fil de bir insan ve peygamber olarak g\u00f6ren Nasturilere kendi topraklar\u0131nda yer vermezdi. Bunlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 Sasani s\u0131n\u0131rlar\u0131na dahil olan Irak, K\u00fcrdistan ve kimi rahiplerin misyonerlik g\u00f6reviyle Arabistan’a gittikleri ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n da buralara yerle\u015fti\u011fi bilinen bir durumdur. Ayn\u0131 \u015fekilde Sasani imparatorlu\u011funda bask\u0131 g\u00f6ren Zerd\u00fc\u015ft ve Mani rahipleri i\u00e7inde buralar birer s\u0131\u011f\u0131nak olmu\u015flard\u0131. Yahudilerin ise \u00e7ok \u00f6ncesinde bir k\u0131sm\u0131n\u0131n M.S.70’l\u0131 y\u0131llarda Roma katliam\u0131ndan ka\u00e7\u0131p Medine \u015fehrine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131 biliniyor. Medine ve \u00e7evresinde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir Yahudi n\u00fcfusu oldu\u011fu ticaretin a\u011f\u0131rl\u0131kta bunlar\u0131n eline ge\u00e7ti\u011fi biliniyor. Ayr\u0131ca Mekke, Medine ve Taif’te Hz. \u0130brahim’in dini olan Hanif inanc\u0131na mensup bir\u00e7ok insan oldu\u011fu bunlar\u0131nda Allah’\u0131n birli\u011fine ve tekli\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 putlara tapmad\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok \u0130slami kaynakta belirtilmektedir. D\u00f6nemin en \u00fcnl\u00fc Hanifleri; Varaka b. Nevfel\u00a0 “Hz. Hatice’nin amcas\u0131n\u0131n o\u011flu” Ubudeydullah b. Cah\u015f, Osman b. El H\u00fcveyris, Zeyd b. Amr b. N\u00fcfely yine kimi \u0130slami kaynaklara g\u00f6re Hz. Muhammed’in be\u015finci dedesi olan Kutsay ibn Kilab , Hz. Muhammed’in dedesi Abdulmutalip ve\u00a0 Hz. Muhammedin en yak\u0131n arkada\u015f\u0131 ve kay\u0131nbabas\u0131 olan Hz. Ebubekir’inde Hanif oldu\u011fudur.\u00a0 Kutsay b. Kilab’\u0131n \u00e7ocuklu\u011fu Suriye’de ge\u00e7er o d\u00f6nemde bu topraklarda hakim olan din H\u0131ristiyanl\u0131kt\u0131r. Varaka b. Nevfel H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa inan\u0131r ve bu konuda d\u00f6nemin en bilgin rahiplerinden H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenir. \u0130branice bildi\u011fi ve \u0130ncili \u0130braniceye \u00e7evirdi\u011fi bu konuda olduk\u00e7a birikimli oldu\u011fu dile getirilir. \u0130branice biliyorsa b\u00fcy\u00fck ihtimalle Tevrat kitab\u0131n\u0131 da okuyup ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u00dcnl\u00fc \u0130slam tarih\u00e7isi \u0130bn-i \u0130shak, Varaka, Ubudeydullah, Osman ve Zeyd’den bahsederken \u015funu der; “Bir g\u00fcn d\u00f6rd\u00fc bir araya gelerek -Kabeyi kast ederek-\u00a0 \u00e7evresinde d\u00f6n\u00fcp dola\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu ta\u015f par\u00e7as\u0131 nedir? O, ne duyar, ne g\u00f6r\u00fcr ve ne de bir kimseye bir zarar\u0131 veya faydas\u0131 dokunabilir. Bak\u0131n arkada\u015flar kendimize bir din arayal\u0131m; yoksa Tanr\u0131’ya and olsun ki \u015fu din do\u011fru ve ger\u00e7ek din de\u011fildir.” dediler.\u00a0 Bundan sonrada Hz. \u0130brahim’in dini olan haniflik dinini aramak \u00fczere ba\u015fka ba\u015fka memleketlere da\u011f\u0131ld\u0131lar. Bu k\u0131sa al\u0131nt\u0131da da anla\u015f\u0131l\u0131yor ki K\u00e2be dini olarak etkinli\u011fini yitirmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde yeni din aray\u0131\u015flar\u0131 sadece bu d\u00f6rt ki\u015fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil genel bir aray\u0131\u015f s\u00f6z konusudur. Sasani ve Roma’n\u0131n kendi aralar\u0131nda ki sava\u015flar\u0131 ve halklara uygulam\u0131\u015f olduklar\u0131 bask\u0131, zul\u00fcm ve hara\u00e7 durumlar\u0131 herkeste yeni bir peygamberin gelece\u011fi m\u00fcjdesi yayg\u0131n olarak ifade ediliyordu. Zaten Hz. Muhammed’den \u00f6nce baz\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p kendilerini peygamber ilan etmi\u015flerdi. Yine G\u00fcney Arabistan’da “Yemen- Habe\u015fistan ve Roma’n\u0131n etkisinden kaynakl\u0131\u00a0 uzun bir s\u00fcre H\u0131ristiyanl\u0131k dinini kabul etmi\u015f, kiliseler in\u015fa edilmi\u015f ve Roma taraf\u0131ndan burada g\u00f6revlendirilen rahipler dini e\u011fitimler vermi\u015flerdir. Daha sonra Yemen Habe\u015fistan egemenli\u011finden kurtuldu\u011funda tepki olarak Yahudili\u011fi kabul eder bir s\u00fcre Yahudi din mabetleri ve e\u011fitimleri verilir. Sasaniler taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi\u011finde ise Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck etkisi s\u00f6z konusu olur.\u00a0 Ayr\u0131ca Suriye’nin Arabistan s\u0131n\u0131rlar\u0131na yerle\u015fen Arap kabilelerden Gassaniler Roma denetiminde olduklar\u0131 i\u00e7in H\u0131ristiyan’d\u0131lar. Yemen ile Hicaz b\u00f6lgesinin “Mekke, Medine, Taif ”\u00a0 ticari ili\u015fkiler \u00e7ok s\u0131k\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra gidi\u015f geli\u015fler de yo\u011fundur.\u00a0 Bu durumda Mekke ise K\u00e2be’de 360 tane put var ve her put bir kabileye aitti. Her sene Arabistan Yar\u0131madas\u0131n\u0131n en kalabal\u0131k panay\u0131r\u0131 K\u00e2be yak\u0131nlar\u0131nda olur ve o panay\u0131rdan sonra herkes K\u00e2be’ye Hac yapmaya giderdi. Yani K\u00e2be Kurey\u015f kabilesi i\u00e7in ciddi bir ticari merkezdi. Araplar aras\u0131nda her ne kadar put tap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa da bu tapma \u00e7ok kat\u0131 ve ba\u011fnaz de\u011fildi. Bazen kabile tapt\u0131\u011f\u0131 putundan bir istekte bulunur \u015fayet yerine gelmezse tanr\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 puta hakaretlerde bulunabilir ya da putu yere vurarak k\u0131rabilirdi. Yine Hz. \u00d6mer “biz cahiliye zaman\u0131nda uzun yolculuklara \u00e7\u0131karken bizi korusunlar diye helvadan putlar yapard\u0131k sonra ac\u0131k\u0131nca onlar\u0131 yerdik” diyordu. Baz\u0131 kaynaklarda ise so\u011fuk k\u0131\u015f g\u00fcnlerinde tahtadan yap\u0131lan putlar’\u0131n kimileri taraf\u0131ndan yak\u0131larak \u0131s\u0131nd\u0131klar\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Arap kabileleri kabile \u015feyhi hangi tanr\u0131ya ya da puta tap\u0131yorsa onlarda \u015feyhlerinin tapt\u0131klar\u0131na taparlard\u0131. Onun i\u00e7in kabileler aras\u0131nda bazen \u015feyh tapt\u0131\u011f\u0131 putu de\u011fi\u015ftirebiliyordu. Ya da kabilenin yerle\u015fkesi de\u011fi\u015fti\u011finde putlar\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirebiliyorlard\u0131. Arap kabilelerin puta tap\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 esnekti. Ayn\u0131 \u015fekilde b\u00f6lge de H\u0131ristiyan, Zerd\u00fc\u015ft, Yahudi ve Hanif dinlerinden kaynakl\u0131 Arap kabileleri tek tanr\u0131l\u0131 dine a\u015fina olduklar\u0131 gibi bu dinlerin inan\u00e7lar\u0131na, ibadetlerine ve dini anlat\u0131mlar\u0131na pek yabanc\u0131 de\u011fillerdi. Mesela S\u00fcmerlerden Tevrat’ta gecen Adem-Havva, Hz. Ey\u00fcp, Nuh tufan\u0131, cennet-cehennem, Kabil-Habil, Lokman hekim vs. mitolojileri Tevrat’tan biliyorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Yahudiler b\u00f6lgenin hem ticari hem de bilgi aktar\u0131m\u0131 konusunda en faal kesimleriydiler. Ayr\u0131ca kendileri zaten tek ilah olan Allah’a inan\u0131yorlard\u0131. K\u00e2be’de tapm\u0131\u015f olduklar\u0131 \u00fc\u00e7 tanr\u0131\u00e7a “Lat, Menat ve Uzza” putun( dikkat edilirse \u00fc\u00e7l\u00fc tanr\u0131lar pantehonu S\u00fcmerlere kadar gidiyor.)\u00a0 \u00a0Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Evlerinde ya da K\u00e2be’de tapm\u0131\u015f olduklar\u0131 putlar\u0131 i\u00e7in ise “bu putlar sadece biz ile Allah aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyorlar” diyorlard\u0131. Bu konuda Kur-an’da ayetler vard\u0131r. “Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p, kendilerine ne bir fayda ne de bir zarar veremeyecek olan \u015feylere ibadet ediyorlar ve diyorlar ki: Bunlar bizim Allah kat\u0131ndaki \u015fefaat\u00e7ilerimizdir.” “Dikkat et, h\u00e2lis din yaln\u0131z Allah’\u0131nd\u0131r. O’nu b\u0131rak\u0131p kendilerine bir tak\u0131m dostlar edinenler: Onlara, bizi sadece Allah’a yakla\u015ft\u0131rs\u0131nlar diye ibadet ediyoruz, derler.” Baz\u0131 kabileler ise her sene kendi kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Allah ile tapt\u0131klar\u0131 putlar aras\u0131nda payla\u015f\u0131rlard\u0131. Kur-an’da\u00a0 M\u00fc\u015frik Araplar\u0131n Allah’a nas\u0131l inand\u0131\u011f\u0131na dahil baz\u0131 ayetler vard\u0131r;<\/div>\n
“De ki: “Biliyorsan\u0131z (s\u00f6yleyin), d\u00fcnya ve i\u00e7inde bulunanlar kimindir”? “Allah’\u0131nd\u0131r” diyecekler.\u00a0 De ki: “\u015eu halde d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor musunuz”?\u00a0 “Yedi g\u00f6\u011f\u00fcn Rabbi ve b\u00fcy\u00fck Ar\u015f’\u0131n Rabbi kimdir” de. “Bunlar Allah’\u0131nd\u0131r” diyecekler. De ki: “O halde sak\u0131nm\u0131yor musunuz”? ?Biliyorsan\u0131z (s\u00f6yleyin), her \u015feyin melek\u00fbtu elinde olan, koruyup kollayan, fakat kendisi korunup kollanmayan kimdir”? de. “(Her \u015feyin y\u00f6netimi) Allah’a aittir” diyecekler. De ki: “O halde nas\u0131l b\u00fcy\u00fcleniyorsunuz”?18<\/div>\n
“De ki: “Sizi, g\u00f6kten ve yerden kim r\u0131z\u0131kland\u0131r\u0131yor” Ya da o kulak(lar)\u0131n ve g\u00f6zlerin sahibi kimdir? \u00d6l\u00fcden diriyi, diriden \u00f6l\u00fcy\u00fc kim \u00e7\u0131kar\u0131yor? Kim buyru\u011funu y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.? “Allah” diyecekler. De ki: “O halde sak\u0131nm\u0131yor musunuz”?19<\/div>\n
“E\u011fer onlara, ‘Kendilerini kim yaratt\u0131’ diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler. O halde (hakikatten) nas\u0131l \u00e7evriliyorlar”?<\/div>\n
“E\u011fer onlara, ‘G\u00f6kleri ve yeri kim yaratt\u0131’? diye sorsan, elbette ‘Allah’ derler. De ki: ‘O halde Allah’tan ba\u015fka yalvard\u0131klar\u0131n\u0131za hele bir bak\u0131n! Allah bana bir zarar vermek istese, onlar O’nun verece\u011fi zarar\u0131 kald\u0131rabilirler mi’ Y\u00e2hut bana bir rahmet vermek dilese, onlar O’nun rahmetini durdurabilirler mi”? De ki: “Allah bana yeter. Tevekk\u00fcl edenler O’na dayan\u0131rlar.”21<\/div>\n
\u0130slam \u00f6ncesi Arap M\u00fc\u015friklerin Allah inanc\u0131 hakk\u0131nda yukardaki Kur-an ayetlerine paralellik arz eden bir tan\u0131mlama da Arap k\u00fclt\u00fcr tarih\u00e7isi olan Mahmud \u015e\u00fcr\u00ee El \u00c2l\u00fbs gelir: “\u00c2lemin yarat\u0131c\u0131s\u0131, kendilerine r\u0131z\u0131k veren, i\u015flerini y\u00fcr\u00fcten, kendilerine fayda ve zarar veren, koruyup kollayan tek varl\u0131kt\u0131r. Allah’tan ba\u015fka rab, yarat\u0131c\u0131, r\u0131z\u0131k verici, i\u015fleri idare eden, fayda ve zarar\u0131n kayna\u011f\u0131 ve koruyup kollayan\u0131 yoktur.” Hatta \u00f6yle ki Hz. Muhammed Mekke’de iken Kur-an’\u0131n toplam 114 Suresinden 85 sure burada kendisine iner. Bu s\u00fcrelerden Allah ismi yerine a\u011f\u0131rl\u0131kta “Rab” ismi kullanmay\u0131 tercih eder. Kimi kaynaklarda Hz. Muhammed’in burada Allah ismini kullanmamas\u0131 M\u00fc\u015friklerin inand\u0131klar\u0131 ve ibadet ettikleri tanr\u0131 olduklar\u0131ndan kayna\u011f\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Kendi Tanr\u0131s\u0131 ile M\u00fc\u015friklerin tanr\u0131s\u0131 aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m koymak i\u00e7in o d\u00f6nemde ?Rab? ismini tercih etmi\u015ftir. Biliniyor Hz. Muhammed peygamber olduktan sonra Mekke’de kald\u0131\u011f\u0131 13 y\u0131l boyunca y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f oldu\u011fu esas m\u00fccadele ideolojiktir ve M\u00fc\u015friklerin tanr\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 kendi Rab’\u0131n\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131 belirlemeydi.<\/div>\n
\u0130slam’\u0131n Be\u015f \u015eart\u0131n\u0131n \u0130slam \u00d6ncesi Arap \u0130nanc\u0131ndaki Yeri<\/div>\n
\u0130slam’\u0131n \u015fartlar\u0131 olarak ifade edilen; Namaz, Oru\u00e7, Ha\u00e7, Zek\u00e2t ve Kelime-i \u015eahadet getirme \u0130slam \u00f6ncesi Araplar aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131\u00a0 Kelime-i \u015eahadet hari\u00e7 –\u00a0 ve bir ibadet tarz\u0131 olarak devam ediyordu.\u00a0 \u00d6rne\u011fin: \u0130slami kaynaklarda ifade edildi\u011fi gibi, Ebu Zer el-G\u0131f\u00e2r\u00ee ve Zeyd b. Amr b. N\u00fcfeyl, Kus b. Saide K\u00e2be’ye d\u00f6nerek namaz k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Kur-an’\u0131 Kerim’de m\u00fc\u015friklerin namaz k\u0131lma durumunu \u015f\u00f6yle ifade eder: “Onlar\u0131n Beyt(ullah) yan\u0131ndaki namazlar\u0131 da, \u0131sl\u0131k \u00e7almadan ve el \u00e7\u0131rpmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi…”22<\/div>\n
M\u00fc\u015frikler orucu Recep ay\u0131 ve A\u015fure g\u00fcn\u00fc dolay\u0131s\u0131yla tuttuklar\u0131 ifade edilir. “Cahiliye d\u00f6neminde Kurey\u015fliler ‘Receb\u00fc’l-Esam’ ve ‘\u015eehr-i Mudar’ dedikleri ve i\u00e7inde putlar\u0131 ziyaret edip, ‘Atire’ kurban\u0131 kestikleri Recep ay\u0131nda oru\u00e7 tutarlard\u0131. Yine bu d\u00f6nemde Kurey\u015f’in i\u015fledikleri bir g\u00fcnaha keffaret(A\u015fure g\u00fcn\u00fc) olmak \u00fczere veya k\u0131tl\u0131k tehlikesine kar\u015f\u0131 \u015f\u00fckran borcunu \u00f6demek i\u00e7in oru\u00e7 tuttuklar\u0131 nakledilmektedir. Cahiliye devrinde g\u00f6r\u00fclen bir oru\u00e7 \u00e7e\u015fidi de ‘S\u00fck\u00fbt Orucu’dur. Cahiliye Araplar\u0131 bir g\u00fcn boyunca hi\u00e7 konu\u015fmazlar ve bunu bir ibadet sayarlard\u0131. Hz. Peygamber: ‘Bir g\u00fcn, bir geceye kadar s\u00fck\u00fbt etmek yoktur.’ buyurarak bu \u00e2deti yasaklam\u0131\u015ft\u0131r.”23<\/div>\n
Zek\u00e2t ise Arap toplumunda \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131 ve mertli\u011fin, yi\u011fitli\u011fin ve c\u00f6mertli\u011fin bir gere\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Bu d\u00f6nemde c\u00f6mertli\u011fiyle – yani fakire ve yoksula zek\u00e2t da\u011f\u0131tmas\u0131\u00a0 \u00fcn yapan \u015fah\u0131slar vard\u0131r. \u015eiirlere ve Arap edebiyat\u0131na konu olan bu \u015fah\u0131slar\u0131n toplum i\u00e7inde ki yeri olduk\u00e7a sayg\u0131nd\u0131r. \u0130slam \u00f6ncesi Araplar’da Hac \u00e7ok belirgindi ve her sene hac zamanlar\u0131 vard\u0131. \u0130hram elbisesi, ihrama girme, Telbiye\u00a0 “Allah’\u0131 s\u00f6zlerle y\u00fcceltmek” Vakfe, \u0130f\u00e2za (Arafat’tan D\u00f6n\u00fc\u015f), Tavaf, Hacer-i Esved ve \u0130stilam\u0131, Sa’y, Cemreleri ta\u015flamak, Hac’da kurban kesme, Umre yap\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130slam’da ise sadece Hacer-i Esvedi ziyaret ve Umre s\u00fcnnettir di\u011fer uygulamalar\u0131n hepsi bu g\u00fcnde farzd\u0131r.<\/div>\n
Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckten \u0130slam’a Etkide Bulunma \u0130htimalini D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz Uygulamalar.<\/div>\n
Her \u015feyden \u00f6nce \u0130slam \u015fartlar\u0131ndan Kelime \u015eahadet \u0130slam’dan \u00f6nce Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckte mevcuttu. Bir ki\u015fi Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck dinine kabul edilebilmesi i\u00e7in; “Ben kendimi, Mazda’n\u0131n tap\u0131c\u0131s\u0131 ve Zerd\u00fc\u015ft’\u00fcn takip\u00e7isi olarak a\u00e7\u0131kl\u0131yorum” demesi gerekiyordu. \u0130slam’da ise Kelime \u015fahadet; “Ben Allah’\u0131n birli\u011fine, Muhammed’in onun kulu ve resul\u00fc oldu\u011funa tan\u0131kl\u0131k ederim” di. Yine Allah’\u0131n s\u0131fatland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6ncelikle S\u00fcmerler de ba\u015flam\u0131\u015f kutsal M’ler dedikleri 104 M bir tanr\u0131 bulu\u015fuydu ve ayn\u0131 zamanda tanr\u0131 s\u0131fatlar\u0131 olarak kabul g\u00f6r\u00fcr.\u00a0 Babil’liler, Tanr\u0131 Marduk’a 50 s\u0131fat yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckte ise Tanr\u0131 Ahur’a Mazda kendisi 42 tane ad\u0131n\u0131 s\u0131ralar. Hz. Muhammed ise 99 tane isimle Allah’\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131 ifade etmi\u015f olur. Ayr\u0131ca ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, k\u0131yamet inanc\u0131, \u00f6l\u00fcmden sonraki ya\u015fam\u0131, mah\u015fer g\u00fcn\u00fc ve kurulacak b\u00fcy\u00fck mahkeme, cennet ve cehennemi, \u015feytan, melekler ve s\u0131rat k\u00f6pr\u00fcs\u00fc olgular\u0131 Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckten esinlenerek al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. ?Zerd\u00fc\u015ft?\u00fcn inanc\u0131n\u0131n Babil alanlar\u0131na hakim k\u0131l\u0131nmas\u0131 ile o alanlarda ya\u015famakta olan Yahudi dini inanc\u0131na mensup olanlar \u00fczerinde etkileri b\u00fcy\u00fck olmu\u015ftur. Ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc ve \u015feytan, melek olgular\u0131 ile s\u0131rat k\u00f6pr\u00fcs\u00fc gibi olgular Yahudi dini inanc\u0131n\u0131n s\u00fcrg\u00fcn \u00f6ncesi yaz\u0131l\u0131 belgelerinde yoktur ve bunlar\u0131n Zerd\u00fc\u015ft inanc\u0131ndan al\u0131nd\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Buradan da H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ve \u0130slamiyet’e etkileri oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortadad\u0131r.”24<\/div>\n
Tevrat’\u0131 Yahudilerin Babil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden sonra yazd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Yukar\u0131 da Zerd\u00fc\u015ftl\u00fckten hangi konularda etkilendi\u011fi ifade edilmi\u015fti. Ayr\u0131ca \u0130slam \u00f6ncesi Arabistan Yar\u0131madas\u0131nda Yahudilerin ne kadar etkin oldu\u011fu\u00a0 Kur-an’\u0131 Kerimin Bakara s\u00fcresinde ge\u00e7en tarih ve mitolojik anlat\u0131mlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 Tevrat’tan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kur-an’\u0131 Kerim burada yapm\u0131\u015f oldu\u011fu al\u0131nt\u0131larda k\u00fc\u00e7\u00fck baz\u0131 de\u011fi\u015fimler ya da eklemeler yaparak d\u00f6nemin zihniyet anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re bi\u00e7im vermi\u015ftir.<\/div>\n
…<\/div>\n
<\/div>\n
(Bu yaz\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 sitemizde pdf dosyas\u0131 olarak “K\u00fcrdistan’da Ya\u015fayan Halklar ve \u0130nan\u00e7lar” konulu Kom\u00fcnar dergisinden okuyabilirsiniz.)<\/strong><\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arabistan Ko\u015fullar\u0131nda Muhammedi \u00c7\u0131k\u0131\u015f Hz. Muhammed’i dolays\u0131yla \u0130slam dinini iyi anlamak kutsal kitap olan Kur?an?\u0131 Kerimin her ayetinin sosyolojik tahlilini yapabilmek i\u00e7in elbette \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n mek\u00e2n\u0131 ve zaman\u0131na bakmak gerekir. \u0130slam \u00f6ncesi Arap zihniyeti, kabile \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, ahlaki, temel ge\u00e7im kaynaklar\u0131, ya\u015fam i\u00e7inde ki sosyal b\u00f6l\u00fcnmeleri, inan\u00e7lar\u0131 ve bir b\u00fct\u00fcnen sosyolojisi anla\u015f\u0131lmadan Hz. Muhammed’i ve peygamberi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":805,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarihsel-toplum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=804"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":806,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/804\/revisions\/806"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/805"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}