{"id":810,"date":"2019-06-27T15:25:14","date_gmt":"2019-06-27T15:25:14","guid":{"rendered":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=810"},"modified":"2023-02-26T12:08:35","modified_gmt":"2023-02-26T12:08:35","slug":"fars-halkinin-tarihi-ve-inanci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tirki.komunar.net\/?p=810","title":{"rendered":"FARS HALKININ TAR\u0130H\u0130 VE \u0130NANCI"},"content":{"rendered":"

\n

\n

Farslar, Ortado\u011fu’nun Ari ve Zagros k\u00f6kenli halklar\u0131ndand\u0131r. Med Konfederasyon’unda (M.\u00d6. 678- M.\u00d6. 549), Pars A\u015fireti olarak yer alm\u0131\u015flard\u0131r, ancak ilk d\u00f6nemler fazla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumda de\u011filler. \u0130slamiyet d\u00f6neminde Pars ismi, Arap\u00e7ada “p” harfi kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu dilin \u015feklini alarak Fars adland\u0131r\u0131lmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
Asuri ordular\u0131 M.\u00d6. 844 y\u0131l\u0131nda Zagros da\u011f silsilesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na geldiklerinde bu kavmi tan\u0131m\u0131\u015f ve Pars olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Pars kavmi ilkin bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran’\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda ve Urmiye g\u00f6l\u00fcn\u00fcn yak\u0131nlar\u0131na yerle\u015fmi\u015flerdir. Urartu ve Asur Krall\u0131klar\u0131n\u0131n bask\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 g\u00fcneye do\u011fru g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015flerdir. Tevrat, Elam Parslar\u0131n memleketiyle biliyor ki, bunun do\u011frulu\u011fu yoktur. Elam H\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 Asur ve Babil’e kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen sava\u015fta zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131nda, Parslar Elam H\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131na asker olarak al\u0131n\u0131yorlar, b\u00f6ylece askeri ve siyasi olarak o h\u00fck\u00fcmdarl\u0131kta yer al\u0131yorlar. Elam da S\u00fcmerler gibi bir devlet sistemine sahiptir. Parslar bir s\u00fcre sonra ya\u015fanan siyasi bo\u015fluktan faydalan\u0131p, y\u00f6netim d\u00fczeyinde devletin i\u00e7inde yer al\u0131yor ve iktidar\u0131 ele ge\u00e7iriyorlar, b\u00f6ylece Medler taraf\u0131ndan resmi tan\u0131nman\u0131n yolunu a\u00e7m\u0131\u015f oluyorlar.<\/div>\n
Tahminlere g\u00f6re Farslar M. \u00d6. 7. Y\u00fczy\u0131lda Zagroslar\u0131n g\u00fcneyine yerle\u015fmi\u015fler ve Asurlular onlar\u0131n h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 “Parsva\u015f” olarak adland\u0131rm\u0131\u015flar. Ahameni\u015f’in (Cem\u015fit’in) \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra o\u011flu \u00c7i\u015fpi\u015f h\u00fck\u00fcmdar oluyor ve \u00c7i\u015fpi\u015f’in d\u00f6neminde “Parse” (g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Fars b\u00f6lgesi) eyaletini ele ge\u00e7irerek, h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckleri alanlar\u0131 geni\u015fletiyorlar. \u00c7i\u015fpi\u015f’ten sonra o\u011flu I. Kambises h\u00fck\u00fcmdar oluyor, onun ard\u0131ndan da I. Kambises’in o\u011flu Kiros Persler’in ilk krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kuruyor. Asur \u0130mparatorlu\u011fu’nun Medler taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Medlerin daha da g\u00fc\u00e7lendi\u011fi M.\u00d6. 612 y\u0131l\u0131nda Persler krall\u0131klar\u0131n\u0131 kuruyor. Medya \u0130mparatorlu\u011fu b\u00f6lgenin t\u00fcm etnik halklar\u0131 b\u00fcnyesinde toplayarak b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 haline geliyor. Medya \u0130mparatorlu\u011funda I. Kiros’un bir i\u00e7 darbesiyle Medya \u0130mparatorlu\u011funun y\u00fcr\u00fctmesi Perslerin lehine sonu\u00e7lan\u0131yor. Kiros’un \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve nas\u0131l iktidara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n mitolojisini, iktidara ula\u015fmalar\u0131n\u0131 orijinal ve me\u015fru g\u00f6stermek i\u00e7in kurgulam\u0131\u015flard\u0131r. Bu mitoloji; S\u00fcmerlerin G\u0131lgame\u015f, Romal\u0131lar\u0131n Romayos Romlus ve Babillilerin Semiramis efsanelerine benzer. Bundan sonra I. Kiros d\u00f6neminde B\u00fcy\u00fck Pers \u0130mparatorlu\u011fu geli\u015fiyor. Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011funun (M\u00d6 550’M\u00d6 330) sona ermesiyle Parslar 471 y\u0131l \u0130ran’da H\u00fck\u00fcmdarl\u0131k haline gelemezler. Bu s\u00fcre\u00e7te Part \u0130mparatorlu\u011fu M.\u00d6. 247’den M.S. 224’e kadar h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer. Ard\u0131ndan Parsi Arde\u015fir (Babakani olarak da bilinir) Sasani \u0130mparatorlu\u011funu (MS 224’651) kuruyor.<\/div>\n
Farsi (Parsi) dili de Ari dil grubundand\u0131r. \u0130ran d\u0131\u015f\u0131nda Afganistan, Tacikistan ve \u00d6zbekistan’da da Fars\u00e7a konu\u015fulur. Afganistan’da Pe\u015ftu dilinin yan\u0131 s\u0131ra ve Tacikistan’da Fars\u00e7a resmi dildir. Bu dil, Hindistan’da da \u0130ngiltere’nin s\u00f6m\u00fcrgesine dek resmi dil say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fars\u00e7a konu\u015fanlar \u00f6nceden bu dili Deri ve Parsi olarak da adland\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Farslar\u0131n Dini \u0130nanc\u0131<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
Farslar\u0131n da ilk inan\u0131\u015flar\u0131 \u0130ran’da ya\u015fayan pek \u00e7ok etnik halk gibi Mitraizmdir. B\u00fcy\u00fck Darius d\u00f6neminde sarayda yer alan Yahudilerin etkisiyle Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck resmi din haline gelmi\u015ftir. M.S. 224 y\u0131l\u0131ndan 240 y\u0131l\u0131na kadar Sasani \u0130mparatorlu\u011fu taraf\u0131ndan Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck inanc\u0131 iktidara g\u00f6re uyarlan\u0131p \u00f6z\u00fc ve Avesta kutsal kitab\u0131n\u0131n ismi de Zend Avesta olarak de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda \u0130slam Ordular\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131yla Farslar’\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u0130slamiyeti kabul etmi\u015ftir ve ard\u0131ndan Safevi Devletinin 751 y\u0131l\u0131nda kurulmas\u0131yla birlikte \u015eii Mezhebi \u0130ran’\u0131n resmi dini olmu\u015ftur. Ancak her bir inanc\u0131n ve dinin resmi hale gelmesi halklar\u0131n da hemen o inanca sahip olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u015eiilik birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 iki d\u00f6neme sahiptir. Birinci D\u00f6nem \u015eiilik; toplumsal hareket olarak geli\u015fen \u0130slami ak\u0131mlard\u0131r. Hilafet\/\u0130ktidar \u0130slam’\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131rlar, Ancak \u0130kinci D\u00f6nem \u015eiili\u011fi Safevi d\u00f6neminden itibaren iktidara bula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
Ali \u015eeriati, Alevi \u015eiili\u011fi ve Safevi \u015eiili\u011fi kitab\u0131nda; Rewze\u00a0 ve Taziye veziri, Do\u011fu Avrupa’ya gider. Safevilerin Do\u011fu Avrupa ile ili\u015fkileri yak\u0131n, gizemli ve \u00f6zeldir. O d\u00f6nemde Rewze ve Taziye veziri Do\u011fu Avrupa’n\u0131n mezhepsel merasim ve t\u00f6renlerini yak\u0131ndan ara\u015ft\u0131r\u0131r. Avrupa’n\u0131n pek \u00e7ok mezhepsel gelene\u011fini ve toplu merasimlerini, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal t\u00f6renlerini; Hz. \u0130sa’n\u0131n, havarilerinin ve Hristiyanlar\u0131n ilk \u015fehitlerinin trajedilerinin anlat\u0131m\u0131n\u0131 ve nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iyice inceler. Ayn\u0131 zamanda onlar\u0131n sembollerini, \u00f6zel dini ara\u00e7 ve sloganlar\u0131n\u0131 al\u0131r ve \u0130ran’a ta\u015f\u0131r. Burada Safevi iktidar\u0131na ba\u011fl\u0131 imamlarla bu formlar\u0131 \u015eiili\u011fe, \u015eiilik tarihine ve mezhebi\/milli \u00e7\u0131karlara g\u00f6re uyarlay\u0131p, \u015eiilik inanc\u0131n\u0131 Hristiyanl\u0131k kal\u0131b\u0131na yerle\u015ftirirler, diye belirtir. Ali \u015eeriati’ye g\u00f6re; “Safevi d\u00f6neminde \u015eii Mezhebi y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirir ve mevcut duruma kar\u015f\u0131 olan \u015eiilik, bu duruma adapte olmu\u015f \u015eiili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130ktidara kar\u015f\u0131 duran bir g\u00fc\u00e7 olan \u015eiilik bu defa iktidar\u0131n yan\u0131nda ve destek\u00e7isi olarak yerini al\u0131r. Hem g\u00f6revi hem misyonu de\u011fi\u015fir, yani ele\u015ftirel renkte olan \u015eiilik \u015fimdi izah\u00e7\u0131 rol\u00fcyle yeni mesaj\u0131n sahibi haline gelmi\u015ftir.”<\/div>\n
Bug\u00fcn, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti sistemi Velayet-i Fakih\u00a0 teorisi \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Bu teori siyasi \u0130slam’\u0131n ba\u015fka bir formudur. Ancak Fars, Azeri, K\u00fcrt ve ba\u015fka uluslarda toplumsal ve ele\u015ftirel \u015eiili\u011fin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 hala da vard\u0131r. Ayn\u0131 zamanda \u0130ran’da, \u00e7o\u011fu Fars olan yar\u0131m milyona yak\u0131n bir n\u00fcfus Bahailik\u00a0 inanc\u0131na sahiptir.<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Med-Pers \u0130li\u015fkileri<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
Medlerin tarihine dair kendilerinin yaz\u0131l\u0131 bir eseri veya hakimiyetleri d\u00f6nemine kendilerinden kalan bir tablet yoktur. Medlerin K\u00fcrt oldu\u011fu, Asur Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenmek i\u00e7in olu\u015fturduklar\u0131 birlik ve b\u00fcy\u00fck bir devlet sistemine sahip olduklar\u0131 net olarak bilinmektedir. Tevrat kutsal kitab\u0131nda ve Heredot, Kitsiyas, gibi tarih yazarlar\u0131 taraf\u0131ndan Med \u0130mparatorlu\u011fun Ahameni\u015f eliyle geriletilmesini yazar. Daha \u00e7ok Heredot’un eserleri kaynak olarak kullan\u0131l\u0131r. Heredot’un da anlat\u0131mlar\u0131 mitolojik bir dilledir, bu nedenle sosyolojik olarak ele al\u0131n\u0131p, yorumlanarak Medler’in tarihi bir d\u00fczeyde a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fabilir. Med \u0130mparatorlu\u011fu’na kadar ve sonras\u0131nda da K\u00fcrtlerin rol\u00fc k\u00fclt\u00fcr kayna\u011f\u0131 ve demokratik uygarl\u0131k miras\u0131 anlam\u0131nda hayatidir. Ancak S\u00fcmerlerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birinci ku\u015fak uygarl\u0131k ve Ahameni\u015f d\u00f6nemiyle ikinci ku\u015fak uygarl\u0131kla birlikte bu rol zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pars ve Roma \u0130mparatorluklar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcr\u00fc k\u00f6kl\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in hala da ana k\u00fclt\u00fcr ak\u0131\u015flar\u0131ndan biri olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Medler de b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir tarihsel \u00e7izgi olarak \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n
\u0130ki kadim Ari halk\u0131 olarak K\u00fcrt ve Fars ili\u015fkileri Med-Pers ili\u015fkileriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmamal\u0131 ve kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Med ve Ahameni\u015f \u0130mparatorluklar\u0131 d\u00f6nemleri k\u00f6lelik d\u00f6nemleridir ve kimi i\u00e7 sistemler a\u015firet konfederasyonu \u015feklinde olsa da netice Krall\u0131k sistemleridir, bu nedenle eksikliklerini g\u00f6rmemezlikten gelemeyiz. Ancak sosyolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r, bu nedenle Ari Halklar\u0131n\u0131n tarihteki dostluklar\u0131 ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak denli nettir. Bu tarihsel dostluk \u00fczerine do\u011fru tarihi yorumlamay\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartabilir ve bug\u00fcn uluslar\u0131n, halklar\u0131n karde\u015fli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirebiliriz. K\u00fcrt ve Fars uluslar\u0131n\u0131n ortakl\u0131\u011f\u0131, beraberli\u011fi tarihidir, yaln\u0131zca devlet ve hakimiyet ili\u015fkilerinden ibaret de\u011fildir. R\u00eaber APO, bu iki halk\u0131n ortak ya\u015fam ve beraberli\u011finden dolay\u0131 Med-Pers \u0130mparatorlu\u011funun da beraberli\u011finin sa\u011flanabildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir. Bu, Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011funun Kiros d\u00f6neminde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00abMedlerin gev\u015fek federasyonu, y\u00fckselen Aryen-Pers k\u00f6kenli Akhamenit Hanedanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir ge\u00e7i\u015f rol\u00fcn\u00fc oynar. Med Kral\u0131 Astiyag’\u0131n ye\u011feni Kiros’un saray darbesiyle, siyasal otorite ilk defa G\u00fcneybat\u0131 \u0130ran’da yo\u011funla\u015fan Pers aristokrasisinin eline ge\u00e7er ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra M\u00d6 550 y\u0131llar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc ve merkezi Pers \u0130mparatorlu\u011funun kurulu\u015fuyla sonu\u00e7lan\u0131r.\u00bb (A\u0130HM Savunmas\u0131)<\/div>\n
Bu iki halk\u0131n ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Farslar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi hakimiyetinden dolay\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi milliyet\u00e7i bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. O zaman, nas\u0131l olur da binlerce y\u0131l boyunca K\u00fcrtler’in dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc yok olmaz. Elbette pek \u00e7ok tarih yazar\u0131 ve tarihi kaynaklar Heredot gibi bu konudan bahsetmi\u015flerdir. Ancak burada \u00d6nderli\u011fin fark\u0131 iktidar ve hakimiyetten ibaret olan tarih yaz\u0131mlar\u0131na ra\u011fmen sosyolojik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel tarihi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131labilmesidir.<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Fars \u0130ktidar\u0131n\u0131n Olu\u015fumu ve Halklar\u0131n Birlikteli\u011finin Zarar G\u00f6rmesi<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
\u0130ran tarih boyunca halklar\u0131n ortak ya\u015fam \u00e7er\u00e7evesinde beraberce ya\u015fayabildi\u011fi bir co\u011frafyad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta konfederasyon sistemi esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun a\u011f\u0131rl\u0131ktaki sebebi K\u00fcrt toplumu ve Medler’le olan ili\u015fkilerinden kaynakl\u0131d\u0131r. Her y\u00f6nden kendilerini \u00f6rg\u00fctleyebilmi\u015flerdir. Savunma sistemi, askeri, siyasi \u00f6rg\u00fctlemeleri kendi i\u00e7lerinde geli\u015ftirdiklerinden dolay\u0131 pek \u00e7ok duruma ve sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 durabilmi\u015f, yenilmemi\u015flerdir.\u00a0 Halklar\u0131n birli\u011fi ve beraberli\u011fi, t\u00fcm renkleri kapsamas\u0131 hem g\u00fc\u00e7l\u00fc olmalar\u0131na hem de b\u00fct\u00fcn renklerin demokratik \u00e7at\u0131 alt\u0131nda savunmada g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve kendilerine sald\u0131ran g\u00fc\u00e7leri yenmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Konfederasyonlarda merkeziyet ve ba\u015fkent yoktur. \u0130htiya\u00e7 duyuldu\u011fu zamanlarda toplanm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcm a\u015firetler, a\u015firet Konfederasyon Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funda y\u00f6netilmi\u015ftir. Sabit ordu yoktur. Med’lerin i\u00e7inde askeri e\u011fitim verilmi\u015ftir ve bu d\u00fczen uzun s\u00fcre Med sistemi olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n
\u00d6rne\u011fin; Zagrosi kabileler, Uruk-Ur siyasi-ticari kolonyalizmi d\u00f6neminde konfederal sistemle kendi siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve askeri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdir. Yine ayn\u0131 \u015fekilde ortak k\u00fclt\u00fcre sahip olan Hitit ve Kasitler, Babil’lere kar\u015f\u0131 siyasi birli\u011fi sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Pek \u00e7ok zaman orijinal kimli\u011fini koruyan K\u00fcrtler\u00a0 Solukiyan (Helenler), Sasaniler, Roma d\u00f6nemi gibi \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde de \u00f6zg\u00fcr ya\u015famlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in beg ve a\u015firet konfederasyonlar\u0131 in\u015fa etmi\u015flerdir. Tarih boyunca hem K\u00fcrtlerin kendi i\u00e7inde hem de kimi d\u00f6nemlerde K\u00fcrtlerin di\u011fer halklarla antla\u015fmalar\u0131nda da bu tarz konfederasyon \u00f6rg\u00fctlenmeleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde M\u00fcsl\u00fcman Arap d\u00f6nemi M.S. 6. ve 8. y\u00fczy\u0131llar\u0131nda, T\u00fcrkler M.S. 10. ve 13. y\u00fczy\u0131llarda Mo\u011follar M.S. 13. ve 14. y\u00fczy\u0131llarda, T\u00fcrkmenler M.S. 14. ve 15. y\u00fczy\u0131llarda ve Safevi T\u00fcrklerinin hakimiyeti d\u00f6nemlerinde g\u00f6steriyor ki co\u011frafya y\u00f6nl\u00fc \u00e7ok de\u011fi\u015fim olmu\u015ftur, ancak \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131kl\u0131\u00fc\u0131 da binlerce y\u0131l bar\u0131nd\u0131rabilmi\u015ftir.Bu nedenle R\u00eaber APO, \u0130ran i\u00e7in ulus-devletten bahsetmek \u0130ran’da atom bombas\u0131 patlatmak anlam\u0131ndad\u0131r diye belirtiyor.<\/div>\n
K\u0131saca diyebiliriz ki; K\u00fcrtler (Hurri, Guti, Kassit, Urartu, Mitani, Med…) in demokrasi i\u00e7erikli a\u015firet konfederalizmi sisteminin e\u011filimi daima olmu\u015ftur, ancak Parslar, Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011funun kurulu\u015fuyla imparatorluk sistemine ge\u00e7iyorlar. Bu \u0130ran halklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir talihsizliktir.<\/div>\n
Med kral\u0131 Astiyag’\u0131n k\u0131z\u0131 olan Mandana’n\u0131n ve Fars olan Kambiz’in o\u011flu Kiros, Med’li olan Harpagos’un Astiyag’a ihanetiyle M.\u00d6. 548 y\u0131l\u0131nda iktidara gelir. Kiros iktidara gelmek isteyen biridir. Medler’in i\u00e7inde ihanet damar\u0131n\u0131 daha da k\u00f6kle\u015ftirmek ister. Kiros, kendi iktidar\u0131 i\u00e7in Fars halk\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctlemek ister. “Siz bana destek verirseniz, sizi Medler’in esaretinden kurtaraca\u011f\u0131m” \u015feklinde propaganda geli\u015ftirir. Nitekim, t\u00fcm iktidarlar bireysel hakimiyetleri i\u00e7in \u00e7abalad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ve halklar\u0131 par\u00e7alayarak iktidarlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmay\u0131 esas al\u0131rlar.<\/div>\n
T\u00fcm bu durumlara ra\u011fmen, \u0130ran’da “modern devlet” olmadan \u00f6nce (1925 ve \u015eah R\u0131za Pehlevi iktidar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi) federatif olu\u015fum daha hakimdir. Kat\u0131 merkezi sistem yerine esnek ve k\u00fc\u00e7\u00fck siyasi olu\u015fumlar vard\u0131r. Ancak 1925’ten ve Pehlevi siyasetinden beri tek k\u00fclt\u00fcr, tek dil ve tekelle\u015ftirme siyaseti hakim oldu. \u0130ran nasyonalizmi (\u015eii de olsa, laik de olsa), yaln\u0131zca halkalar\u0131n zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve demokratik y\u00f6netimin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 bu tarihi ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gidi\u015fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Ne yaz\u0131k ki, bu hastal\u0131k kimi sol parti ve \u00f6rg\u00fctlere, toplumsal ve ayd\u0131nlanmac\u0131 hareketlere de bula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle kapitalist sistemin globalle\u015fmesi projesiyle (t\u00fcm d\u00fcnya insanlar\u0131n\u0131 tek tiple\u015ftiren de\u011fer ve k\u00fclt\u00fcr kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131) halklar\u0131n \u00e7embere al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtebiliriz.<\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130slam Cumhuriyeti D\u00f6neminde Halklar\u0131n Durumu<\/strong><\/div>\n
<\/div>\n
Ba\u015fta da de\u011findi\u011fimiz gibi, \u0130ran kadim bir \u00fclkedir ve k\u00fclt\u00fcr zenginli\u011fine sahiptir. Pek \u00e7o\u011fu Fars de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin; \u0130ran’\u0131n kuzeyinde, Hazar k\u0131y\u0131lar\u0131nda Gulistan, Mazendaran, Gilan, Teberistan ve Dilman gibi pek \u00e7ok yerde farkl\u0131l\u0131k ve kimlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengindir. Gilek, Gali\u015f, Mazeni, Tat, K\u00fcrt, T\u00fcrkmen, Tali\u015f, Qezed, Sistan, Kul ve onlarca farkl\u0131 halklar, farkl\u0131 dil, leh\u00e7e ve k\u00fclt\u00fcrlerle ya\u015farlar. Ayn\u0131 \u015fekilde Horasan, Hemedan, Erak (merkez), Xuzistan, Ehvaz, \u0130sfahan ve K\u00fcrdistan gibi pek \u00e7ok b\u00f6lgede ya\u015fayanlar tek bir ulustan olu\u015fmamaktad\u0131r, farkl\u0131 mezhep ve kavimdendirler. Kezvin’den Kum’a kadar K\u0131rman, Fars, Bu\u015f\u0131hr, Belluci vard\u0131r. Urmiye, Mako, Xoy ve Selmas gibi pek \u00e7ok b\u00f6lge ve \u015fehirlerde K\u00fcrtler, Azeriler, S\u00fcryaniler ve Ermeniler vard\u0131r. Qurve, Bicard ve Neqede’de K\u00fcrt ve Azeriler, Dehloran’da K\u00fcrt ve Araplar ve pek \u00e7ok b\u00f6lgede K\u00fcrt ve ba\u015fka uluslar beraber ya\u015famaktad\u0131rlar. Bu zenginlik ve hala beraber ya\u015famaktaki \u0131srar, iktidarlar\u0131n d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rma, \u00f6tekile\u015ftirme, asimilasyon \u00e7abalar\u0131n\u0131n tamam\u0131yla ba\u015far\u0131ya ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve halklar\u0131 tamam\u0131yla Farsla\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eimdiye kadar ne Sasani (\u015eah\u00ean\u015fah) Sistemi, ne de \u0130slam Rejimi halklar\u0131n bu \u0131srar\u0131na engel olamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/div>\n
Do\u011frusu, Fars halk\u0131 da \u0130ran’da ya\u015fayan di\u011fer halklar gibi devletin merkeziyet\u00e7ili\u011finden ve \u00fcst s\u0131n\u0131ftan darbe alm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela, Zerd\u00fc\u015fti bir Fars ile \u015eia bir Fars e\u015fit de\u011fillerdir ve e\u015fit de g\u00f6r\u00fclmezler. Ba\u015fka bir mezhepten ve inanca sahip bir Farsa da yakla\u015f\u0131m bu esas \u00fczerinedir. Fars halklar\u0131n\u0131n di\u011fer halklarla ya\u015fayan tarihi beraberli\u011fini korumak ancak demokratik bir sistemle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak \u0130slam Rejimi, b\u00fct\u00fcn kimlik ve inan\u00e7lar\u0131 \u015eia-Fars yapma \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. Ancak \u015eia-Fars olarak g\u00f6rd\u00fcklerini ve kendini \u00f6yle kabul ettirenler hukuk kar\u015f\u0131s\u0131nda ayn\u0131 muamele g\u00f6r\u00fcr. \u0130ran Devleti ve h\u00fck\u00fcmeti, \u0130ran’da resmi ve \u00fcst\u00fcn \u0131rk\u0131 Fars-\u015eia olarak dayat\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede ya\u015fayan t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrleri ve halklar\u0131 kendi \u00f6z kimliklerinden uzakla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefler.<\/div>\n
Farslar\u0131n n\u00fcfusu resmi olarak 20 milyonu ge\u00e7memektedir. \u00c7o\u011funlukta Horasan Rezevi, K\u0131rman\u015fah, Yezd, Fars, \u0130sfahan ve Tahran’da ya\u015farlar. Yine resmi rakamlara g\u00f6re Azerilerin n\u00fcfusu 16 milyon, K\u00fcrtlerin n\u00fcfusu 14 milyondur.\u00a0 Bu rakamlara g\u00f6re geriye kalan 30 milyon da Belluci, Arap, Mazeni, Gilek, T\u00fcrkmen, Tale\u015fi ve di\u011fer halklardan olu\u015fur. Ancak hakim sistemin zihniyetiyle pek \u00e7ok halk Fars n\u00fcfusuna dahil edilerek, Fars olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 daha fazlaym\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/div>\n
H\u00fck\u00fcmette yer alanlar\u0131n \u00e7o\u011fu aslen \u015eia-Fars de\u011fildir, asimilasyona u\u011frad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kendilerini \u015eia ve Fars olarak sayarlar. \u015eia mezhebi ve Fars ulusunun resmi mezhep ve ulus olarak say\u0131lmas\u0131 \u0130ran halklar\u0131n\u0131 yok etmeye d\u00f6n\u00fckt\u00fcr. Pek \u00e7ok devlet erkan\u0131 Fars de\u011fildir. Bu h\u00fck\u00fcmranl\u0131k Farslar\u0131 da etkilemi\u015ftir. Uzun y\u0131llar boyunca iktidarda olduklar\u0131 ve hakim ulusu ifade ettikleri i\u00e7in kendilerini di\u011fer halklardan \u00fcst\u00fcn ve ileri sayarlar. \u0130nk\u0131lap d\u00f6neminin rejimi pek \u00e7ok \u015eia-Fars olan aileleri, K\u00fcrtlerin asimilasyona u\u011frat\u0131lmas\u0131, her konuda kendilerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan kentlerine yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. \u00d6te yandan bir ordu kurmak ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 K\u00fcrtleri ve t\u00fcm halklar\u0131 kendi hizmetlerine koymak ve \u015eia mezhebini dayatmak hedeflenmi\u015ftir.<\/div>\n
Sine ve K\u0131rman\u015fah gibi kentlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, oradaki halklar k\u00fclt\u00fcr ve dil olarak Farslardan etkilenmi\u015flerdir. Halklar\u0131n birbiriyle sorunu olmad\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. Soyk\u0131r\u0131m politikas\u0131n\u0131 topluma, \u00f6zellikle de K\u00fcrt halk\u0131na uygulayan sistemdir. Bir yandan kendilerini K\u00fcrtlerle karde\u015f sayar, Ari halklar\u0131ndan olduklar\u0131 i\u00e7in kendilerini ulus olarak ayn\u0131 k\u00f6kene dayand\u0131r\u0131rlar, ancak \u00f6te yandan K\u00fcrtleri ve k\u00fclt\u00fcrlerini k\u00fc\u00e7\u00fcmser, alay konusu haline getirirler. Bu bir b\u00fct\u00fcn t\u00fcm Fars halk\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131 de\u011fildir, ancak hakim zihniyet olan \u015eiac\u0131l\u0131k, Fars\u00e7\u0131l\u0131k etkisiyle az\u0131msanmayacak bir kesim K\u00fcrt halk\u0131na b\u00f6yle yakla\u015f\u0131r. Bu da \u015eia-Fars’lar\u0131n yerle\u015ftirildi\u011fi kentlerde do\u011fan pek \u00e7ok ki\u015fi Fars\u00e7a konu\u015fur ve ya\u015far. Ne tarihini bilir ne de kendini K\u00fcrt olarak g\u00f6r\u00fcr.\u00a0 Bu kesimden K\u00fcrt oldu\u011funu bilenler de kendi k\u00fclt\u00fcrlerinden utan\u0131r, hi\u00e7bir zaman kendilerinin K\u00fcrt olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemezler. Hakim olan Farslar olduklar\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131 ileri ve ayd\u0131n g\u00f6rme, kendini de k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rme psikolojisi ya\u015farlar. Oysa devletli olmak, bir ilericilik de\u011fildir.<\/div>\n
Farslar\u0131n i\u00e7inde de \u00e7eli\u015fkiler vard\u0131r. Halk\u0131n yoksul, demokratik, ayd\u0131n kesimi iktidar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda durur ve halklar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmezler. Bu nedenle Farslar\u0131n i\u00e7inde \u00f6nemli bir kesim de K\u00fcrt halk\u0131 ve di\u011fer halklar\u0131n yan\u0131nda durur.<\/div>\n
<\/div>\n
<\/div>\n
…<\/div>\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Farslar, Ortado\u011fu’nun Ari ve Zagros k\u00f6kenli halklar\u0131ndand\u0131r. Med Konfederasyon’unda (M.\u00d6. 678- M.\u00d6. 549), Pars A\u015fireti olarak yer alm\u0131\u015flard\u0131r, ancak ilk d\u00f6nemler fazla g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumda de\u011filler. \u0130slamiyet d\u00f6neminde Pars ismi, Arap\u00e7ada “p” harfi kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu dilin \u015feklini alarak Fars adland\u0131r\u0131lmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Asuri ordular\u0131 M.\u00d6. 844 y\u0131l\u0131nda Zagros da\u011f silsilesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na geldiklerinde bu kavmi tan\u0131m\u0131\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":811,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-810","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarihsel-toplum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=810"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":812,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/810\/revisions\/812"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tirki.komunar.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}