Modern siyasal ve toplumsal düşünce, toplumu anlama ve dönüştürme arayışlarını büyük ölçüde dışsalcı bir epistemolojik zemin üzerinde inşa etti. Bilgi, özne ile nesne arasında kurulmuş tek yönlü bir ilişkinin ürünü olarak tanımlandı, toplumsal olgu, bu ilişkinin nesnesi konumuna indirgenerek anlamdan, tarihten ve etik, ahlaki-politik bağlamdan soyutlandı. Bu yaklaşım, toplumu ya bir mühendislik nesnesi ya da iktidar projesinin hammaddesi olarak gören pozitivist sosyal bilim geleneğinin temelini oluşturdu. Toplumun anlam üretici, ahlaki-politik ve tarihsel özne olarak varlığı ise ya dışlandı ya da metafizikle suçlanarak geçersiz kılındı. Bu durum, sadece bilimsel yöntemin tarafsızlığı iddiasının değil, aynı zamanda siyasal stratejilerin ve örgütsel biçimlerin de belirleyici zeminini oluşturdu.
Oysa toplum, doğası gereği içsel bir gelişim yasasına sahiptir. İnsan toplumu, tarihsel sürekliliği içinde yalnızca nesneler arasında yer alan bir yapı değil, anlam kuran, örgütlenen ve kendini yeniden inşa edebilen bir varlıktır. Toplumsal gerçeklik, dışsal bir gözlemle değil, ancak içkin bir ilişkisellik üzerinden kavranabilir. Bu bağlamda, toplumun gelişim süreci, nedensel mekanizmalarla değil, yönelimsel ve anlam taşıyan süreçlerle işler. Toplumsal özne, kendi tarihsel belleği, ahlaki-politik yapısı, kültürel kodları ve direniş potansiyeli üzerinden var olur, bu nedenle herhangi bir toplumsal dönüşüm, ancak bu içsellik temelinde inşa edilebilir. Toplumu dıştan tanımlama çabaları, onun içkin varlığını parçalamakla kalmaz, aynı zamanda toplumu kendine yabancılaştıran ideolojik tahakküm biçimlerini meşrulaştırır.
Bu bağlamda Önder Apo, düşünsel kopuşu, yalnızca politik ya da stratejik bir yön değişimi değil, epistemolojik, ontolojik ve metodolojik düzeyde bir paradigmal kırılmayı temsil eder. Önder Apo, pozitivist sosyal bilimin dışsalcı bakışını ve sınıf, devlet merkezli dogmatik tarih anlayışını aşarak, toplumu anlam üretici bir özne olarak yeniden konumlandırmıştır. Bu, aynı zamanda toplumsal bilginin niteliği, üretim biçimi ve toplumsal dönüşümle ilişkisi bakımından da radikal bir yenilenmeyi zorunlu kılar. Bilim, artık toplum dışı bir gözleme dayanan uzmanlık alanı değil, toplumun kendini anlama, ifade etme ve dönüştürme kapasitesinin içsel örgütlenmesidir. Önder Apo’nun kurduğu bu epistemolojik zemin, yalnızca teorik bir alternatif değil, aynı zamanda tarihsel olarak bastırılmış bir özgürlük çizgisinin yeniden canlandırılmasıdır.
Bu yaklaşım, kendisini “Demokratik Modernite” paradigmasıyla kuramsal olarak ifade etmiş, toplumu devletin dışında ama devletten daha köklü bir etik-ahlaki-siyasal örgütlülük olarak kavramıştır. Toplumun tarihsel doğasının merkezine anlamı, ahlakı, politikayı, demokrasiyi, öz yönetimi ve özgürlüğü yerleştiren bu paradigma, iktidar merkezli uygarlık biçimlerine karşı tarihsel bir karşı duruşu temsil eder. Demokratik Modernite, toplumun içsel gelişim yasasına dayanan, kadim direniş damarlarını bugüne taşıyan ve yeniden kurucu bir iradeye dönüştüren bir çizgidir. Bu çizgi, mitolojik sezgiyle başlayan, dini mutlakiyetçilikle biçimlenen ve doğa yasaları adı altında bilimin dıştan teknik tahakküm sistemine dönüşen hakikatin iktidarlaştırılmasına karşı bir özgürlük paradigmasıdır.
Ancak bu kuramsal açılımın kendi içinde kapalı bir sistemde kalmaması, toplumsal yaşama dönüşmesi gerekiyordu. PKK, tarihsel olarak Kürt toplumunun öz savunmasını ve özgürlük talebini temsil eden devrimci bir yapıydı. Fakat 21. yüzyılın ihtiyaçları doğrultusunda, bu yapı artık klasik anlamda öncü parti olmanın ötesine geçmek zorundaydı. 12. Kongre ile birlikte PKK, paradigmal kopuşu örgütsel düzeyde de somutlaştırarak, kendisini Demokratik Toplum
Sosyalizmi paradigmasına dayandırarak yeniden tanımladı. Bu karar, yalnızca örgütsel bir dönüşüm değil, aynı zamanda devrimci hareketlerin tarihsel sorunlarına verilen teorik, politik ve ontolojik bir yanıttı. Artık amaç, iktidarı ele geçirmek değil, örgütlülüğü, anlamı, özgürlüğü, demokrasiyi ve ahlaki-politik toplumu yeniden inşa etmektir.
Toplumun içsel gelişimini kavramaktan aciz kalan pozitivist sosyal bilim, yalnızca liberal kapitalist projelere değil, aynı zamanda sosyalist devrim teorilerine de de yön vermiştir. Bu yönelim, her iki kutupta da toplumu bir özne olarak değil, bir nesne olarak tanımlama ortaklığına dayanır. Kapitalist modernite, toplumu teknik-bürokratik, uzantı gibi bir yönetim nesnesi olarak kodlarken, pozitivist sosyalizm onu planlamacı bir mühendisliğin konusu haline getirir. Her iki durumda da, toplumun tarihsel öz iradesi, ahlaki sezgisi, politik doğası ve kültürel belleği parçalanır. Bu epistemolojik kriz, yalnızca metodolojik bir sorun değil, devrimci hareketlerin çözülmesinin, solun romantikleşmesinin, ulusal hareketlerin devletçi yönelimlere sapmasının da kök nedeni haline gelir.
İşte bu bağlamda Demokratik Toplum Sosyalizmi, yalnızca yeni bir politik yönelim değil, aynı zamanda çökmüş olan epistemolojilere karşı bir bilgi ve yöntem devrimidir. Bu sosyalizm biçimi, üretim araçlarının kamulaştırılması ya da devletin proletarya adına örgütlenmesi gibi klasik modellerin ötesine geçer. Onun hedefi, toplumun kendini yeniden anlaması, ahlaki ve politik iradesini örgütlemesi ve yaşamla yeniden bağ kurmasıdır. Devletin dışında ve ona rağmen örgütlenebilen bir sistem olarak Demokratik Modernite’nin içinden filizlenen bu sosyalizm, iktidarsız bir özgürlük projesidir. Bu nedenle geleneksel Marksist-Leninist çizgilerle kavramsal olarak karıştırılamaz, çünkü onun dayandığı temel ontoloji farklıdır, toplumu tarihselliği içinde bir anlam varlığı olarak kavrayan bir varlık felsefesine dayanır.
Bu bakış yalnızca teorik düzeyde kalmaz, tarihsel pratiğe de yeni bir yön verir. PKK’nin 12. Kongresi, bu dönüşümün somut ifadesidir. Artık bir öncü savaş partisi değil, toplumun demokratik örgütlülüğünü esas alan, paradigmal çizgiyi örgütleyen bir yapıya geçiş söz konusudur. Bu dönüşüm, klasik sol örgütlenmelerin krizlerine doğrudan bir yanıttır, kapalı merkeziyetçilik, hiyerarşik disiplin anlayışı, halktan kopuk kadro yapıları gibi sorunların aşılması ancak paradigmanın ruhuyla uyumlu yeni bir örgüt formuyla mümkün olur. Bu yeni yapı, iktidarı hedeflemez, çünkü iktidar değil toplum esastır. Devletleşmeyi amaçlamaz, çünkü toplumun devletsiz varoluş kapasitesi açığa çıkarılmak istenir.
Demokratik Toplum Sosyalizmi’nin özgünlüğü tam da buradadır, toplumu hem felsefi olarak özneleştirir, hem politik olarak kurucu kılar, hem de bilimsel olarak yeniden tanımlar. Bu çok boyutlu müdahale, aynı zamanda klasik sosyal bilim disiplinlerinin parçalanmışlığına da karşıdır. Sosyoloji, siyaset bilimi, ekonomi, tarih ve antropoloji gibi alanların her biri, modernite tarafından işlevselleştirilmiş disipliner sınırlarla şekillendirilmiş ve böylece toplumun bütünsel doğası görünmez kılınmıştır. Demokratik Toplum Sosyalizmi, bu parçalanmayı reddeder. Onun temel varsayımı, toplumun ancak bütünsel ve içsel bir yaklaşımla anlaşılabileceği, bilginin ise yaşamla, zihniyetle ve etikle bütünleştiğinde anlam kazanacağıdır.
Bu noktada Önder Apo yalnızca bir siyasal önder değil, aynı zamanda sosyal bilimlerin içine düştüğü epistemolojik buhrana karşı bütünlüklü bir çözüm geliştiren bir düşünür olarak da değerlendirilmelidir. O, yalnızca yeni bir siyasal yapı önermemekte, aynı zamanda “hakikat nedir, kim bilir, nasıl bilir?” sorularına cevap veren yeni bir bilme tarzı inşa etmektedir. Bilgiyi iktidar aygıtlarının hizmetinden çıkarıp, toplumun özgürleşme sürecine içkin hale getirmek, modernitenin bilgi rejimine karşı bir entelektüel kopuşu temsil eder. Bu kopuş, sadece içeriksel değil, yöntemsel ve varoluşsaldır. Çünkü toplumun bilgisi, onun direnişi, hafızası ve örgütlenme kapasitesinden doğar.
Buradan bakıldığında, 12. Kongre ile alınan karar yalnızca bir örgütsel güncelleme değil, tarihsel bir müdahaledir. Bu müdahale, klasik enternasyonalist yapıların dogmatizmine de bir cevaptır. Demokratik Toplum Sosyalizmi, ne 2. Enternasyonal’in ekonomist sınıfçılığına, ne 3. Enternasyonal’in partici merkeziyetçiliğine, ne de 4. Enternasyonal’in soyut devrimci romantizmine yaslanır. Onların tümü, içeriği ne olursa olsun, topluma dışsal bir bilgi, dayatma ve kurtuluş modeli önermektedir. Oysa bu paradigma, toplumun kendisini kendi diliyle anlamasını, örgütlemesini ve savunmasını esas alır. Bu yönüyle, yalnızca bilinen bir ideoloji değil, yaşamın kendisini yeniden kuran bir praksis biçimidir.
Demokratik Toplum Sosyalizmi, yalnızca bir halkın kendi içsel devrimini temsil etmekle kalmaz, aynı zamanda küresel düzeyde tarihsel anlamını yitirmiş olan devrimci yapılara, enternasyonalizme ve sosyalizme yönelik köklü bir müdahale çağrısı olarak da ortaya çıkar. Çünkü modernitenin küresel tahakküm sistemi, yalnızca ekonomi ya da siyaset düzeyinde değil, bilgi, yaşam ve varoluş düzeyinde de tekelleşmiştir. Bu nedenle ona karşı geliştirilecek mücadele biçimi de salt siyasal ittifakları ya da ideolojik uyumları değil, toplumsal varoluşun yeniden inşasını zorunlu kılar.
Bu bağlamda, 12. Kongre’nin yeni çizgisi sadece PKK’ye içsel değil, aynı zamanda enternasyonel bir yönelimi de içermektedir. Çünkü Önder Apo’nun ifadesiyle, kapitalist moderniteye karşı mücadele eden tüm toplumsal güçler artık aynı paradigmal düzlemde buluşmadıkça başarı şansı yoktur. Bu, bir taktik işbirliğinden çok, ortak bir tarihsel varoluşu paylaşan halkların, kadınların, ezilenlerin ahlaki-politik birliğini ifade eden bir stratejik zorunluluktur. Dolayısıyla önerilen şey, klasik anlamda bir dünya partisi ya da mekanik enternasyonal değil, demokratik modernite ekseninde yeniden kurulan bir toplumsal konfederalizmdir. Bu yapı, yerelin özerkliğini, kültürel farklılığı ve zihniyet çeşitliliğini esas alır, ama bütününü ahlaki-politik ilkeler temelinde birleştirir.
Bu yeni sürecin taşıyıcısı olan kadro anlayışı da köklü bir dönüşüme uğramıştır. Kadro artık klasik anlamında bilinen öncülük eden bir özne değil, toplumun hafızasını, ahlaki-politik özünü taşıyan, onunla birlikte yaşayan ve onunla dönüşen bir etik, entelektüel, eylemci ve politik bir öznedir. Komplo sonrası Önder Apo’nun İmralı’da geliştirdiği yeni kadro tanımı, klasik öncülük anlayışını kökten aşar. Artık kadro, ne bir yürütücü teknokrat, ne bir komutan, ne de bir ideolojik öğretmen değildir. Kadro, yaşamı anlamlandıran, örgütleyen ve inşa eden bir zihniyet temsilidir. Bu zihniyet yalnızca ideolojik netlik değil, ahlaki-politik duyarlılık, kültürel derinlik ve toplumsal sezgi gerektirir. Bu kadro biçimi, tüm toplumu dönüştürme değil, toplumu kendi iç örgütlenme kapasitesiyle buluşturma sorumluluğu taşır.
Buna bağlı olarak toplum artık kurtarılacak bir yığın değil, kendi kendini örgütleyecek bir özne olarak ele alınır. Demokratik Toplum Sosyalizmi, toplumun dışsal bir irade tarafından yönlendirilmesine değil, toplumun kendi tarihsel iradesini yeniden keşfetmesine dayanır. Bu keşif süreci, yalnızca siyasal değil, ontolojik bir dönüşüm sürecidir. Toplum, sadece yönetimsel sistemlerle değil, bilgi, ahlak, politika, demokrasi yaşam ve hafıza düzeyinde kendini yeniden kurduğunda özgürleşir. Bu özgürleşme biçimi, devletin yokluğu anlamına gelmez, ama devletin yerine geçen ahlaki-politik örgütlenmenin varlığını gerektirir. Bu yönüyle Demokratik Toplum Sosyalizmi bir anarşizm ya da ütopik komünalizm değil, aksine, toplumun tarihsel doğasını ciddiyetle esas alan ve onu örgütsel düzeyde kurumsallaştırmayı hedefleyen radikal bir yaşam-akıl, duygu uyumudur.
Bu gerçeklik, Önder Apo’nun şahsında somutlaşan çok yönlü bir önderlik biçimiyle temsil edilir. Onun yürüttüğü mücadele, yalnızca politik strateji ya da felsefi düşünce değildir. Aynı zamanda epistemolojik bir devrim, ontolojik bir başkaldırı ve etik, estetik bir inşa sürecidir. Önderlik burada yalnızca bir liderlik değil, toplumun içsel diliyle konuşan, onun tarihsel hafızasını taşıyan ve ona eylem gücü kazandıran çok katmanlı bir bilinç merkezidir. Bu yüzden Önder APO’ya karşı geliştirilen indirgemeci yorumlar, esasen bu çok boyutlu müdahale tarzını anlamaktan uzak kesimlerdir. Çünkü Önderlik, yalnızca devrimci bir örgütçü değil, aynı zamanda modernitenin bilgi, varlık ve iktidar sistemine karşı toplumun ontolojik cevabını temsil eden tarihsel bir özneliktir. Dolayısıyla Önder Apo, tarihsel-toplum dili, aklı ve uyumuyla konuşuyor, konuşmak isteyen tartışmak isteyen tarihsel toplum diliyle konuşsun. Yanlış ve yetersizlik varsa buyursun herkes katkı sunsun. Basit güncel ve yönlendirme altında konuşanların tarih karşısında ne diyecekleri merak konusu.
Sonuç olarak Demokratik Toplum Sosyalizmi, sadece yeni bir siyasal proje değil, yeni bir yaşam projesidir. Bu yaşam, anlamın iktidarlaştığı değil, özgürleştiği, bilginin uzmanlaştığı değil, toplumsallaştığı, siyasetin iktidar alanı değil, ahlaki-politik alan olduğu bir yaşamdır. Bu çizgi, yalnızca bir örgüt modelini değil, aynı zamanda yeni bir bilim anlayışını, yeni bir etik, estetik sistemi ve yeni bir toplumsal varoluş biçimini örgütlemektedir. Kapitalist modernite çözülürken ortaya çıkan boşluğu dolduracak olan şey, eskinin restorasyonu değil, bu paradigmanın bütünlüklü müdahalesidir. Artık ne eski partiler, ne devletleşmiş devrimler, ne de pozitivist sosyal bilimler bu çağın krizine cevap olamaz. Cevap, toplumun içsel diliyle kurulmuş, etik, estetik -ahlaki-politik ilkelere dayalı ve evrensel bir direniş ağını örmeye talip olan Demokratik Toplum Sosyalizmidir.
Bu, sadece Kürt halkının özgürlük mücadelesinin değil, insanlığın kendi özüne dönme çabasının tarihsel zirvesidir.
Hakkı tekin.
